PO aardrijkskunde

Natuur en techniek PO

Geschiedenis PO

Sport PO

Engels PO

Taal en spelling po

Kunst PO

Mens en maatschappij PO

Rekenen PO

Skaten, voetballen, boksen of gewoon een balletje overgooien. Om te bewegen heb je spieren nodig. Maar wat nou als je spieren niet goed werken? Wat als je een spierziekte hebt? Om te bewegen, bijvoorbeeld om een balletje te gooien, heb je spieren nodig. Maar bewegen begint in je brein. Je hersenen geven namelijk een seintje aan je spieren dat ze zich moeten aanspannen. Maar hoe komt dat seintje bij je spieren terecht? Je hersenen geven het seintje eerst aan je ruggenmerg en je ruggenmerg dat geeft het seintje aan je zenuwen en je zenuwen zitten over je hele lichaam en verbinden je ruggenmerg met al je spieren. En dat gaat ongeveer zo. Dus vanaf hier schiet het seintje door je zenuwen naar je spieren en dan weten je spieren dat ze zich moeten aanspannen. En dit doet je lichaam dus constant de hele dag door en niet alleen maar om een balletje op te gooien ook om te lopen, te rennen, te eten, te ademen. En wat dacht je van je hart? Je hart is ook een spier. Maar als je een spierziekte hebt, dan gaat er ergens hier iets mis tussen je ruggenmerg en de beweging. En dan werken je spieren niet zoals je zou willen en zijn er allerlei dingen die je niet kan doen.

spierziekte presentatrice

Het Klokhuis informeert kinderen van acht tot veertien over de wereld om hen heen, in de breedste zin van het woord. 

Het Klokhuis

Skaten, voetballen of een bal gooien: je doet het zonder erbij na te denken. Maar wist je dat elke beweging begint in je hersenen? Via je ruggenmerg en zenuwen krijgen je spieren een seintje. Bij een spierziekte gaat dat seintje mis. Wat gebeurt er dan precies?

Hoe je hersenen je spieren bewegen

Wat is een spierziekte?

Boontje komt om zijn loontje

Uitdrukkingen betekenen vaak iets anders dan wat je letterlijk leest. Ontdek hoe bekende uitdrukkingen zijn ontstaan en hoe ze onze taal leuker maken!

Handige video's waarin uitdrukkingen worden uitgelegd

Uitdrukkingen

Met een slee keihard van een ijsbaan af. En dat terwijl je hoofd slechts vijf centimeter boven het ijs hangt.  Volgens skeletontalent Sander de Haan zijn deze drie dingen belangrijk als je naar skeleton gaat kijken.  Ten eerste de start. De start is megabelangrijk bij het skeleton. Je moet zo hard mogelijk rennen en zo snel mogelijk op de slee springen. En als je gaat, dan ga je. Tot wel 140 kilometer per uur. Ten tweede het sturen. Je stuurt bij skeleton met je schouders, knieën en tenen. Het is belangrijk om te sturen zodat je geen muurtjes aanraakt. Tja, want als je die raakt, rem je af en je krijgt er flinke blauwe plekken van.  Ten derde de finish. Tijdens de Olympische Spelen maak je vier afdalingen dus moet je zorgen dat je vier goede afdalingen maakt. De tijden van de vier afdalingen worden bij elkaar opgeteld en degene met de snelste tijd, die wint. En hoe het nou voelt als je een perfecte afdaling hebt gehad? Na de finish heb je echt ineens die adrenaline die dan in één keer binnenkomt, van oh vet! En dan kan je alles wel doen wat dat betreft.

Skeleton op de Olympische Winterspelen

Het NOS Jeugdjournaal is een nieuwsprogramma van de NOS met het laatste nieuws voor kinderen van 9 t/m 12 jaar. Er is dagelijks een ochtenduitzending.

Jeugdjournaal

Het laatste nieuws van NOS Jeugdjournaal

Skeleton is een wintersport waarbij je op een slee van een bevroren baan racet. Je ligt op je buik en je stuurt met je schouders, knieën en tenen. Waarschijnlijk heet skeleton zo omdat de slee wel een beetje op een ribbenkast lijkt.

Sleeën met 140 kilometer per uur

In Uithoorn wordt een nieuw politiebureau gebouwd. Het is bijna af, maar met de parkeerplaats hebben ze nog wat hulp nodig. Soy en Micah schieten te hulp. Lukt het om deze op tijd af te krijgen, zodat de politie de dieven netjes naar de cel kan brengen?

Soy Kroon en kind in auto

Soy Kroon krijgt een noodoproep vanuit de meldkamer van zijn bouwhulp-centrale. Kinderen tussen de vier en zeven jaar, met een grote liefde voor de bouw, krijgen de kans om samen met Soy een probleem op te lossen op een bouwplaats ergens in Nederland.

Bouwer Power

In Uithoorn wordt een nieuw politiebureau gebouwd. Het is bijna af, maar met de parkeerplaats hebben ze nog wat hulp nodig. Soy en Micah schieten te hulp. Lukt het om deze op tijd af te krijgen?

Politie

Nieuw voor primair onderwijs

VO biologie

VO aardrijkskunde

VO geschiedenis

VO Nederlands

Economie VO

Mens en maatschappij VO

Engels VO

VO wiskunde

VO kunst

Ik ben hier bij het bedrijf begonnen als inpakker, maar nu werk ik als hulp vak arbeider aan deze drukmachine. Ik verdien goed en ik kan goed opschieten met mijn Nederlandse collega's. Ik denk hier zo'n jaar of tien te blijven. Dan heb ik zoveel gespaard dat ik een stuk land bij mijn boerderij in Turkije kan kopen. In de jaren zestig en zeventig komen er duizenden arbeiders uit landen als Italië, Turkije en Marokko naar Nederland. Gastarbeiders worden ze genoemd. Waarom? En wat betekent hun komst voor de Nederlandse samenleving? Laten we even terugspoelen. Eind jaren vijftig. Nederland komt net uit de Tweede Wereldoorlog. In hoog tempo wordt het land weer opgebouwd. De wederopbouw noemen we dat. De economie raakt in een stroomversnelling. De welvaart stijgt en daardoor gaat ook de Nederlandse arbeider er flink op vooruit. De zesdaagse werkweek gaat naar vijf dagen, waardoor mensen veel meer vrije tijd hebben en de lonen stijgen. Veel Nederlanders kunnen zich meer veroorloven, zoals vakantie of een auto. Met goede lonen. Er zat werk komt kieskeurigheid. Met name ongeschoolde en laagbetaalde arbeid doen veel mensen liever niet meer. Hierdoor zijn er grote personeelstekorten in de industrie, de mijnbouw, havens en in de schoonmaak. En dat is een probleem. Dus gaan de Nederlandse regering en grote bedrijven op zoek naar een oplossing. Werk genoeg, maar handjes tekort, dat was het voornaamste probleem. En het ging niet om de technische mensen, maar het ging om ongeschoolde mensen en die waren op de Nederlandse arbeidsmarkt niet voorradig. En als er een paar waren die hadden liever zin om dit te gaan doen. En die oplossing wordt gevonden buiten Nederland. De staat werft arbeiders uit andere landen om tijdelijk te komen werken als gast. Vandaar gastarbeider. Al in 1957 maakt Nederland hier afspraken over met Italië en hierna ook met Spanje, met Griekenland, met Joegoslavië, met Turkije en Marokko. Van het bedrijf uit werd er dus geworven, ging de tolk, ging mee. Ben eigen tolk ook en een Turkse man dus sprak vloeiend Nederlands en ging mee en ging personeelsfunctionaris mee. En dan gingen ze naar... in dit boek staat ook. Naar de slavenmarkt toe. Ja, zo zag het eruit. Voor de Nederlanders in de landen waar de gastarbeiders vandaan komen is in die tijd veel armoede en hoge werkloosheid. Veel jonge mannen zien werken in Nederland als een kans om geld te verdienen en hun familie te ondersteunen. Hoe kom je dan een keer naar Nederland? Wie? Wie heeft dat bedacht? Toen ik in Italië uit dienst kwam, kwam ik bij het bureau en zei dat ik werk zocht.. Ze vroegen hoe oud ik was. Ik zei: volgende maand word ik 23 jaar. Ze zeiden dat ze in Nederland vrijgezellige, Italianen zochten. Gezond en niet getrouwd. Wil je naar Nederland gaan? Ja, dat wilde ik wel. In totaal komen er in de jaren zestig zo'n 200.000 mannelijke gastarbeiders naar Nederland. Van Almelo tot IJmuiden. Ze komen overal terecht. Ze werken in de fabrieken, mijnen, in de landbouw, in de havens. Het is vaak zwaar werk onder slechte omstandigheden. Er zijn nauwelijks veiligheidsmaatregelen en de werkdagen zijn lang. De bedrijven regelen meestal wel huisvesting en maaltijden. Zo worden er pensions opgericht waar de arbeiders met meerdere mensen op één kamer moeten slapen. De mannen worden door de overheid niet actief betrokken bij de Nederlandse samenleving. Ze spreken vaak dus nauwelijks Nederlands en hun leven speelt zich af binnen hun eigen gemeenschap. Het oorspronkelijke idee is namelijk dat de gastarbeiders tijdelijk in Nederland werken en de meeste Spanjaarden en Italianen blijven ook echt maar tijdelijk. Als hun contract voorbij is, gaan ze weer terug. Maar de bedrijven zien het liefst dat de gastarbeiders juist niet vertrekken. Ze zijn intussen afhankelijk geworden van de buitenlandse mannen die veel goedkoper zijn dan Nederlandse arbeiders. En daarom blijven de bedrijven de contracten verlengen. Dit geldt met name voor de Turkse en Marokkaanse arbeiders. In Nederland hebben ze zekerheid, dus lijkt hun toekomst hier rooskleuriger dan in hun thuisland. Steeds meer van hen kiezen er dan ook voor om zich hier permanent te vestigen. In het begin dacht ik twee of drie jaar te gaan werken en als ik dan een beetje geld had verdiend, dan ga ik wel weer terug naar mijn eigen gezin. Maar achteraf gezien, nee, dat was niet de bedoeling. Toen ik terugkwam in Turkije was er geen werk. Ik moest werk zoeken. Dan kan ik beter hier blijven. Doordat zoveel gastarbeiders hier blijven. Verandert de situatie bij de Nederlandse bevolking rijst de vraag of de nieuwkomers moeten integreren. Dat betekent aanpassen en opgaan in de Nederlandse maatschappij. Zou je het onaangenaam vinden of zou je er bezwaar tegen hebben wanneer bijvoorbeeld uw dochtertje later zou trouwen met een buitenlandse gastarbeider? Nou, dat ligt er natuurlijk aan wat voor jongen dat het is. Hè als hij goed voor haar is en zo. Maar ja, het is natuurlijk altijd wel uitkijken. Maar ja, het zijn net zo goed mensen als wij. Waarom niet? Nee, geen enkel bezwaar. Waarom zou ik daar bezwaar tegen hebben? Ik zie daar een reden voor om ze niet als medemensen te behandelen. Zou je bezwaar tegen hebben? Ja. Nou, waarom? Nou, ik hou niet van buitenlandse gastarbeiders, ik vind ze hier niet horen. De jaren zeventig. Het tij begint te keren. Na jaren van welvaart belandt Nederland in een economische crisis. We zijn hier vandaag gekomen met vele duizenden vakbondsleden om te demonstreren, te demonstreren voor werkgelegenheid. En dan zijn er ook nog grote veranderingen in de sectoren waarin met name de gastarbeiders weer de mijnen worden gesloten. De textielindustrie wordt verplaatst naar Azië en er is toename van automatisering. Het werk dat de arbeiders eerst met de hand moeten doen, wordt nu door machines gedaan. Ja, economisch gezien is de gastarbeider niet meer nodig. Het werk zit erop. De regering besluit de werving van gastarbeiders te stoppen. Intussen wonen een heleboel oud gastarbeiders nu permanent in Nederland, vaak alleen. Hun gezin is meestal nog in het land van herkomst. De regering vindt het onmenselijk om de mannen bij hun gezinnen weg te houden en bovendien is Nederland door internationale verdragen verplicht om het recht op gezinsleven te respecteren. In 1974 wordt daarom de wet op gezinshereniging ingevoerd. Met deze wet wordt het de mensen mogelijk gemaakt om hun families naar Nederland te halen. Duizenden, met name vrouwen en kinderen emigreren naar Nederland. Maar het leven in Nederland is niet altijd makkelijk. Veel gastarbeiders zijn werkloos en hebben door de taalbarrière moeite met het vinden van nieuw werk. Gezinnen komen in financiële problemen en dan hebben ze vaak ook nog eens te maken met discriminatie, racisme en kansenongelijkheid. De regering besluit toch meer aandacht te besteden aan het integreren van deze nieuwe groep Nederlanders. Er worden taalcursussen georganiseerd en kinderen van migranten gaan naar Nederlandse scholen, zodat ze betrokken worden bij de samenleving. De gastarbeiders zijn de eerste grote groep migranten die na de Tweede Wereldoorlog naar Nederland komen, maar niet de laatste. Niet lang erna volgen ook mensen uit de voormalige koloniën, zoals Suriname en Indonesië. En dan zijn er nog zogenoemde illegale arbeidsmigranten die een kans op overleven zoeken in Nederland. Door deze groepen migranten verandert Nederland na de oorlog steeds meer in een multiculturele samenleving. Dit leidt ook tot meer culturele diversiteit. Zo komen er nieuwe religies als de islam en het hindoeïsme bij. Net als nieuwe muziekstijlen, taalgebruik en tradities. En ook de eetcultuur is veranderd. Denk maar eens aan pizza, muntthee en döner. Voor sommige mensen zijn die nieuwe culturele uitingen wennen, zoals de man-vrouwverhoudingen binnen sommige nieuwe geloven en kleine dingen zoals wel of niet schoenen uit een huis. Ook groeit de angst voor islamisering. Dit leidt zowel op straat als in de politiek tot discussie met name over de vraag of er wel integratie moet zijn en of nieuwe migranten welkom zijn. Willen jullie in deze stad en in Nederland meer of minder Marokkanen? Minder! Minder! Minder! De gastarbeiders komen, uitgenodigd door de staat en grote bedrijven naar Nederland om de arbeiders te korten op te vullen. Ze zijn daarmee essentieel voor de economische groei en welvaart van het naoorlogse Nederland. En dit is niet alleen iets van vroeger. Ook vandaag de dag komen er nog steeds veel arbeidsmigranten naar Nederland, zowel legaal als illegaal. Al noemen we ze geen gastarbeiders meer. Die groep die in de jaren zestig kwam, is inmiddels al generaties lang Nederlander. Ze horen bij de Nederlandse samenleving, maar nog steeds ervaren veel van hen een achterstand. De kloof tussen groepen met en zonder een migratieachtergrond lijkt moeilijk te dichten. Ook vandaag de dag. Als je het hebt over begrijpen van een cultuur correcte manier hanteren van de taal omgangsvormen, dan denk ik dat ik meer Nederlander ben dan iemand die mij op internet bijvoorbeeld uitmaakt voor ‘vieze kut moslim’ die terug moet naar zijn eigen land. Om maar wat plastisch te roepen. Ik wil daar zeg maar niet te dramatisch over doen, maar je voelt je wel regelmatig ontheemd daardoor. En het hele idee van nooit volwaardig Nederlander kunnen zijn, tenminste in de ogen van sommige mensen nooit vol kunnen meedoen omdat er toch altijd reserves zijn bij anderen. Dat maakt soms.. Daardoor voel je je soms ontheemd, soms wanhopig, soms moedeloos, dan weer strijdvaardig.

Gastarbeiders

Wat leidde tot de Eerste Wereldoorlog? Wat is er gebeurd tijdens de Cubacrisis en waarom stond er een grensmuur middenin Berlijn? In FF terugspoelen kijken we terug naar het verleden. Wat is er gebeurd en wat zijn de gevolgen?

FF terugspoelen

In de jaren 60 en 70 komen er duizenden buitenlandse arbeiders naar Nederland. Ze worden geworven door de overheid en grote bedrijven om de arbeidstekorten op te vullen. Ze zijn hiermee essentieel voor de welvaart van Nederland. Met name veel Marokkaanse en Turkse arbeiders besluiten hierna zich permanent in Nederland te vestigen. Hierdoor wordt Nederland een multiculturele samenleving.

Wat betekende de komst van gastarbeiders?

Arbeiders uit andere landen aan het werk in Nederland

De wereldbevolking

Volgens sommige onderzoeken kun je qua CO₂-uitstoot beter iedere week van Amsterdam naar New York vliegen dan een kind krijgen. Pieter Hulst onderzoekt in 'Over bevolking' de impact van een kind op de leefbaarheid van de aarde.

Over bevolking in de klas

Meer over deze documentaire

Iedere seconde worden er 4,2 mensen geboren en gaan er 1,8 mensen dood. Er komen dagelijks dus meer mensen bij dan dat er sterven. Daarom groeit de bevolking op aarde. Eind deze eeuw wordt verwacht dat er 11 miljoen mensen op onze planeet zijn.

Hoeveel mensen komen er dagelijks bij op aarde?

De wereldbevolking groeit

Uiteindelijk zijn we doorgeschoten
in hoe ons vlieggedrag is.

Een weekendje shoppen in Barcelona,
omdat het eigenlijk net zo goedkoop is

als een weekendje in Utrecht te
shoppen, slaat natuurlijk nergens op.

Vliegen heeft een enorme impact op
ons klimaat. Die moet naar beneden.

Dat betekent niet dat
iedereen nu moet stoppen met vliegen.

Want hoe vaak mensen het vliegtuig
pakken, dat verschilt nogal.

Je kunt het idee hebben dat iedereen
vliegt omdat je dat voorbij ziet
komen op social media, maar het is zo

dat eigenlijk maar een klein deel van
de mensen de meeste vluchten maakt.

En er zijn ook
een heleboel mensen die

helemaal nooit vliegen
of gevlogen hebben.

Gemiddeld maakt elke Nederlander
ieder jaar één retourvlucht.

Maar zo gelijk is het niet verdeeld.

De helft van de Nederlanders
vliegt in een jaar helemaal niet.

En slechts 13% van de mensen
maakt de helft van alle vluchten.

Dit zijn de veelvliegers. Die vliegen
minstens drie keer per jaar.

Een minderheid van die vluchten
is zakelijk. De meesten zijn privé.

Vliegen jullie vaker per jaar?
- Nou, gemiddeld wel drie, vier,

vijf, zes keer per jaar, maar.
- Eigenlijk wel.

Twee á drie keer.
- Drie keer, twee?

Twee, drie, vier keer per jaar of zo.

Ja, en denken jullie al snel
over de klimaatimpact van vliegen?

Ja, ja, daar denken we over na.
-We hadden het er net nog over.

Ja?
- Jawel. Of we ook een beetje
vliegschaamte hebben.

En dat hebben we wel, ja.
- Nee, dat dat hebben wij niet.

Nee, als mijn ouders zeggen
we gaan naar Turkije,

dan zeg ik: nou nee,
laten we nou naar Limburg gaan of zo.

Ja? -  Nee, natuurlijk niet. Nee, ik
ga lekker naar Turkije natuurlijk.

Als we de klimaatimpact van
de luchtvaart terug willen dringen,

is het dus slim om ons te richten
op het gedrag van die veelvlieger.

Hoe zorgen we ervoor dat juist zij
het vliegtuig wat vaker laten staan?

De veelvliegers zijn mensen
die vaak hoger opgeleid zijn,

ook een hoger inkomen hebben
en bijvoorbeeld

in een periode in hun leven zitten
waarin ze ook vaker weg kunnen.

Dus bijvoorbeeld niet
een gezin hebben om voor te zorgen.

Ja, dat klinkt ook
als mensen die zich toch wel in meer

of mindere mate bewust zijn
van het vraagstuk van het klimaat

en de relatie met veel vliegen.
- Ja, ja, dat klopt.

Hoe komt het dan
dat ze dan toch veel blijven vliegen?

Ja, dat kan
verschillende redenen hebben. Het
systeem houdt het misschien in stand.

Maar er zijn ook psychologische
factoren die dat in stand houden.

En dat kan te maken hebben met wat
jij denkt, wat anderen zoals jij doen.

Dus de sociale norm dat je denkt: mijn
buren vliegen ook, het hoort erbij.

Maar je kan bijvoorbeeld denken
van nou,

ik ben al vegetarisch aan het eten,
ik heb al een elektrische auto.

Die ene keer extra vliegen,
dat mag dan wel.

Dat mag dan wel.

We kijken als we, als
we naar gedrag van individuen kijken,

ook altijd wel.
Als je een analyse daarvan maakt.

Wat is nou de invloed van het systeem
als het om gedragsverandering gaat?

Dan is het eigenlijk heel simpel.

Zolang het ongewenste gedrag aantrekkelijker
is, op wat voor manier dan ook,

dan het gewenste gedrag,
namelijk minder vliegen,

wordt het heel moeilijk om dat
gedrag veranderd te krijgen.

Daarom vind econoom Paul
Schenderling, dat

we veel vliegen
onaantrekkelijker moeten maken.

Daarvoor hebben we echt een andere
belasting op vliegtickets nodig.

Dus niet zoals nu een paar tientjes
als vast bedrag per ticket.

Maar wat we nodig hebben
is eigenlijk een beetje wat we nu
al bij de inkomstenbelasting hebben.

En dat zouden eigenlijk
bij vliegtickets ook moeten doen.

Dus je zou gewoon een drie jaars
gemiddelde moeten bijhouden

van het aantal kilometers
dat iemand in totaal heeft gevlogen.

En vervolgens zou je moeten zeggen
over die eerste pakweg

duizend kilometer betaal je een laag
percentage mensen die bijvoorbeeld

meer dan duizend kilometer en dan tot
2000 betalen, een iets hoger percentage.

En de echte veelvliegers,
bijvoorbeeld 3000 kilometer of meer,

betalen een substantieel hoger
percentage over hun gevlogen kilometers.

Maar volgens mij zijn er wel
plannen van de overheid

om toch ook een een belasting
in te stellen op verre vluchten.

Ja, dat helpt een beetje. Maar
wat nog steeds echt moet gebeuren is

dat er echt ook een prikkel in zit
voor hele rijke mensen,

om echt te voelen wat je het klimaat
of de bredere aarde aandoet.

En dat kan alleen
als er echt een prikkel vanuit gaat.
Economen noemen dat gewoon heel simpel.

Er moet gewoon echt een pijn
in je portemonnee zitten voordat

je je gedrag verandert.
Zo simpel is het eigenlijk.

Maar in het huidige systeem worden we
juist almaar verleid om meer te vliegen.

Simone Wiegman kan het weten.
Ze werkte ooit voor de KLM,

maar voert nu actie
tegen hun frequent flyer programma.

Zo'n frequent flyer programma,

die geeft beloningen aan mensen
die heel veel vliegen.

 
Wat voor beloningen dan?

Gratis vluchten.
Je kan als eerste aan boord.

Je kan de rij langs?
- Je kan de rij langs.

Dat voelt wel lekker.

Het is ook fijn
toch als je lekker snel kan reizen.

Maar eigenlijk die mensen die
dus frequent flyer zijn, die hebben
dat jaar al tien keer gevlogen.

Je zou eigenlijk daarom
als laatste aan boord moeten gaan.

Ze worden beloond
voor de verkeerde dingen?

Je wordt beloond
voor de verkeerde dingen.

KLM beloont mensen die veel vliegen,
maar tegelijkertijd hebben ze ook

het doel om in 2050 netto
geen CO2 meer uit te stoten.

Maar voelt dat niet wrang soms ook
dat je je aan de ene kant inzet

om steeds duurzamer te worden,
om toe te werken naar dat 2050 doel.

Aan de andere kant heb je een systeem
dat mensen die veel vliegen

meer punten oplevert.
En ik heb even gekeken.

Je kunt met die punten
letterlijk een vlucht kopen.

Ja, ik snap wel
dat je zegt dat het wrang is.

En tegelijkertijd denk ik ook
dat het niet gek is

dat de mensen die zoveel vliegen, dat
we daar een bepaalde band mee hebben.

En ik denk niet
dat mensen minder gaan vliegen

omdat wij dat
Flying Blue programma afschaffen.

Maar het is wel een ambitie
om in 2050, dus netto.

In 2050 net zero te zijn.
Net zero te zijn.

Gaat dat lukken, denk je?
- Ik hoop het wel, ja.

Een van de manieren waarop
KLM haar uitstoot wil verminderen,

is door op
alternatieve brandstoffen te vliegen.

Dat zijn brandstoffen
die gemaakt zijn niet van aardolie,

maar van afvalstromen.

En het beste voorbeeld is misschien
wel van afgewerkt frituurvet.

Ja, en is dat dan,
Kunnen we dat dan duurzaam noemen?

Is altijd zo'n moeilijk woord natuurlijk.

 
Het is nog steeds vervuilend

om te vliegen
op een minder vervuilende brandstof.

Het verschil zit hem erin dat we geen
fossiele olie uit de grond halen,

maar eigenlijk bestaande CO2
vanuit reststromen gebruiken
om opnieuw brandstof van te maken.

Er komt geen nieuwe CO2
in de atmosfeer terecht.

Ja, jullie hebben ook een fabriek.
 

Of die zijn jullie aan het bouwen
in Delfzijl. Hoe gaat dat?

Dat is een heel lang proces
en daar gaan we

honderdduizend ton kerosine maken
van afval.

Honderdduizend ton.
Dat klinkt als veel.

Hoeveel is dat? Zou
je even moeten vergelijken met iets.

Dat is 2% van het volume
wat KLM op jaarbasis gebruikt.

Oké, dat is. Dat klinkt dan ineens
weer heel weinig.

Ja, dat is een begin,
maar wel een heel groot begin.

Een begin is het zeker, maar er is
flink wat werk aan de winkel.

De Europese Unie
heeft als doel gesteld dat

in 2050 voor 70% op alternatieve
brandstoffen wordt gevlogen.

En hoe haalbaar is dat, 70%?

Dat is een enorme uitdaging.

Die fabriek die wij nu bouwen,
die is voor 2% van KLM.

Als je naar 70% wilt,
dan begrijp je

dat er heel veel fabrieken gebouwd
moeten worden.

Daar moeten heel veel investeringen
in gedaan worden.

Dus je hebt heel veel geld nodig.
En daar zit een van de bottlenecks.

Maar de andere bottleneck is
in de grondstoffen.

Ja, want hoeveel frituurvet heb je?

Daar is niet genoeg om de hele
luchtvaart op te laten gaan.

Niet de hele middag friet eten Theye!
- Nou...

Er wordt ook hard gewerkt
aan echt duurzame technologieën

zoals elektrisch vliegen
of op waterstof vliegen.

Maar ook dat staat allemaal nog
in de kinderschoenen. En
ondertussen vliegen we meer en meer.

De luchtvaart gaat de komende 25 jaar
waarschijnlijk verdubbelen.

En het lijkt er dus niet op dat duurzame
technologie die groei bij kan benen.

Als dat allemaal zo onzeker is.
Want die onzekerheid, die is er.

Die is er ook bij jullie, bij KLM.
Moet je dan niet óók als airline zeggen:

Misschien moeten
we gewoon minder gaan vliegen.

We moeten gewoon vluchten schrappen
om dat klimaat te redden.

Maar als wij vluchten schrappen, dan
gaan die direct naar de concurrent.

Dus daarmee wordt er dan
niet daadwerkelijk minder gevlogen.

Maar dat kun je ook samen doen.

Je kunt met alle airlines
om tafel gaan zitten

en zeggen: Jongens,
dit is niet meer houdbaar.

We schrappen de helft
en ons probleem is opgelost.

Ik wil niet cru klinken, maar de kans
op succes acht ik daarbij minder dan 0%.

Ja, het klinkt toch best cru?
- Ja, maar de kans van slagen op dat vlak.

Waarom niet?
- Sorry, maar ik zie je het voor je.

Ja, ik. Ik wil niet lullig klinken,
maar de kans dat zijn Saudia, Emirates,

Turkish Airlines zeggen: we gaan
inderdaad minder vluchten vliegen.

Zij zijn alleen maar bezig met groei.

Andere experts zien wel kansen.
Een van hen is Karel Bockstael.

Hij was directeur
duurzaamheid bij KLM en leidt nu

een beweging van luchtvaartprofessionals
die pleiten voor verandering.

Want zo kan het niet langer doorgaan.

Dus als we dit,
dat pad wat wat nu ingeslagen is

met groei, meer vliegen afwandelen,
waar komen we dan?

Dan is het waarschijnlijk
dat de luchtvaart in 2050 goed is.

"Goed" is voor een kwart
van alle emissies

die de mens
dan nog in onze atmosfeer verspreidt.

Een kwart? - Bij ongewijzigd beleid.
- De luchtvaart
als schuldige van klimaatverandering?

Ja, dan ga je als een zondebok door
het leven, dat willen we ook niet.

Nee, nee dus.
Dat gaat ook niet gebeuren.

Nee, want het wordt of hard afgekapt.

Of, en dat is natuurlijk de essentie
van onze call to action.

Laten we zelf de regie nemen
en zorgen we dat we dat afwenden

en naar een ander businessmodel
gaan bewegen,

wat niet meer afhankelijk is
van die groei.

Minder vliegen? - Minder vliegen
voor bepaalde groepen denk ik,

omdat het ook uiteindelijk
een stuk duurder zal worden.

Dat zijn bepaalde groepen.

Waar denk je dan aan?
Nou, mensen die bij wijze van spreken

vier, vijf keer per jaar
naar hun tweede huisje gaan in ja,

verzin een continent.
- Ja.
- Ja. Is dat nodig?

Ja, ik zou zeggen bedenk met elkaar
iets om het
voor iedereen toegankelijk te houden.

Dat kan ook voor mensen
die misschien eens in de paar jaar

of één keer per jaar
een vlucht maken. Belangrijk is.

Waar het echt om gaat is dat mensen
de echte prijs van vliegen gaan betalen.

Als je de mensen spreekt
in de sector,

dan kennen ze
de urgentie en de importantie.

Maar ze houden wel tegelijkertijd
een systeem

in stand van groei en lage marges.

En wat wij met onze beweging in
ieder geval een kans willen geven, is

dat dit doorbroken wordt.
Ik heb natuurlijk niet de illusie

dat onze bewegingen dus even een hele
nieuwe industrie creëert. Totally not.

Maar als dit geluid in de bestuurskamers
doorklinkt en er ook gevoel ontstaat

dat ook de mensen die industrie
werken dit dit ondersteunen en zien,

ja, dan acht ik de kans groot
dat het invloed heeft.

En dat is wat we nastreven.

Vliegtuig op Schiphol

In 'Wat houdt ons tegen?' onderzoekt schrijver en journalist Jeroen Smit samen met klimaatjournalisten Daphné Dupont-Nivet en Jan van Poppel hoe we grote problemen op het gebied van klimaat, milieuvervuiling, en voedsel- en warenverspilling het hoofd kunnen bieden.

Wat houdt ons tegen? in de klas

Wat houdt ons tegen?

In Nederland vliegt de helft van de bevolking helemaal niet, terwijl een kleine groep verantwoordelijk is voor de helft van alle vluchten. Deze groep veelvliegers, vaak met hogere inkomens, heeft een disproportionele klimaatimpact. Veel van hun vliegreizen zijn niet noodzakelijk, geven ze zelf toe. Het ontmoedigen van deze veelvliegers kan een enorm effect hebben op het verminderen van de CO2-uitstoot. We onderzoeken hoe we de klimaatimpact van de veelvliegers kunnen verkleinen en hun vlieggedrag kunnen veranderen.

CO2-uitstoot van vliegen

Overlevenden van de Holocaust

Gebruik nieuws in de klas en sluit aan bij de actualiteit met deze korte reportages van NOS. De video's zijn speciaal geselecteerd bij het curriculum van het voortgezet onderwijs.

NOS Nieuwsclips

Alle video's van NOS

Eva Weyl (90) en Wolfgang (91) Polak komen elkaar bij toeval weer tegen, 83 jaar nadat ze als kind gevangen zitten in Kamp Westerbork. Ze staan samen op een klassenfoto uit die tijd. Nu vertellen ze aan scholieren wat zij hebben meegemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog.

NOS nieuwsclips

Nieuw voor voortgezet onderwijs

Schooltv.nl is een videodatabase, gevuld met educatieve en informatieve videoclips, filmpjes, fragmenten, liedjes, animaties, lesvideo’s afleveringen, TV-programma’s, televisieseries, videoverzamelingen en afspeellijsten.

Schooltv

Bekijk ook

Extra's

Schooltv biedt meer dan video's! Ontdek onze extra inhoud:

Ontvang jij de nieuwsbrief al? Blijf op de hoogte door je aan te melden en ontvang elke maand een nieuwsbrief naar keuze in je inbox!

De minister zet een streep door de NTR en daarmee ook door Schooltv.          
Laat Schooltv niet verdwijnen. 

Carnaval polonaise

Schrijf je in de voor de maandelijkse nieuwsbrief voor het laatste Schooltv PO-nieuws

Nieuwsbrief PO

Blijf op de hoogte van het laatste Schooltv-nieuws voor VO.

Nieuwsbrief VO

Contact

Schooltv Help

Veelgestelde vragen

Schooltv maakt educatieve content voor het onderwijs, bestaande uit video's en interactief materiaal. Altijd bij de les!