PO aardrijkskunde

Natuur en techniek PO

Geschiedenis PO

Sport PO

Engels PO

Taal en spelling po

Kunst PO

Mens en maatschappij PO

Rekenen PO

Jeugdjournaal vrijdag 16 januari

Het NOS Jeugdjournaal is een nieuwsprogramma van de NOS met het laatste nieuws voor kinderen van 9 t/m 12 jaar. Er is dagelijks een ochtenduitzending.

Jeugdjournaal

Het laatste nieuws van NOS Jeugdjournaal

Het Jeugdjournaal in de ochtend. We praten je bij over de explosie in de binnenstad van Utrecht. Ook beantwoorden we een kindervraag over schaken, want in Nederland gaat een van de grootste schaaktoernooien ter wereld beginnen. En een bericht over een man in België die veel aan eet-wedstrijden doet.

Nieuws over een explosie en schaken

Megan en Liam vinden een klein geitje in de bosjes. Ze noemen hem Sammie en willen hem graag stiekem houden, maar waar moet Sammie nou wonen?

Geitje voor een karweitje

Wanneer de kinderen van de Pathmos-wijk in Enschede een klein geitje in de bosjes vinden, zijn ze op slag verliefd. Ze willen het geitje graag stiekem houden, maar bij de verzorging van een beestje komt veel kijken.

Sammie (afl. 1)

In samenspraak met een hersenwetenschapper weet Stephanie haar app superverslavend te maken. Ze bouwt een endless scroll en streaks in haar app. Een ongemakkelijk gesprek in een verslavingskliniek volgt. Moet ze dit hele idee van rijk en machtig worden met een app wel doorzetten?

Techbitch

Rijk en machtig worden net als Elon Musk en andere techbro's, dat lijkt presentator en acteur Stephanie Louwrier wel wat. Ze onderzoekt hoe machtig techbedrijven zijn en probeert zelf techbaas te worden. Move over, Elon: hier is Techbitch! Bij deze serie is ook lesmateriaal beschikbaar voor 

Techbitch op Zapp

In samenspraak met een hersenwetenschapper weet Stephanie haar app superverslavend te maken. Een ongemakkelijk gesprek in een verslavingskliniek volgt. Moet ze dit idee wel doorzetten?

Stephanie maakt iedereen verslaafd aan een app (afl. 2)

Letterliedjes oefenspel

Aanstekelijke liedjes die helpen bij het leren van niet-klankzuivere woorden. Zing lekker mee en test je kennis in de quizzen!

Letterliedjes

Gratis kleurplaat!

In het Letterliedjes oefenspel kun je samen met je klas aan de slag met alle klanken uit onze Letterliedjes. Is het nou schattug of schattig? En schrijf je pauw of pouw? Kies een van de vier categorieën en oefen zoveel woordjes als je wil. Klik op de afbeelding om het spel te openen. 

Oefen met de woorden en klanken uit Letterliedjes  

Nieuw voor primair onderwijs

VO biologie

VO aardrijkskunde

VO geschiedenis

VO Nederlands

Economie VO

Mens en maatschappij VO

Engels VO

VO wiskunde

VO kunst

Focus in de klas

Presentator Petra Grijzen gaat op zoek naar wetenschappelijke oplossingen voor de problemen van deze tijd. 

Focus op YouTube

Wereldwijd worden we steeds bijziender. De boosdoener: de smartphone en andere schermen, waardoor onze ogen te snel groeien en ons zicht verslechtert. Wat weet de wetenschap over bijziendheid en wat is de oplossing voor dit groeiende probleem?

Zorgen smartphones voor bijziendheid?

Luister van Sacha Bronwasser. Na twee jaar aan de Fotoacademie begint Marie plotseling als au pair voor Louis en Nicolas, de jonge kinderen van een Frans echtpaar. Het kost Marie moeite te wennen aan haar nieuwe routine in het gezin en het leven in Parijs. Ze moet de taal nog leren. De ouders gedragen zich koel. Ze krijgt niet goed hoogte van wat er zich tussen die twee afspeelt. Op een dag belandt ze met de twee kinderen in Parc de L’ile Saint Germain, waar ze een groot gekleurd bouwwerk zien. “Viens!” zei Nicolas. Ik zette Louis op mijn schouders en volgde hem, zijn schooltas en het ingeklapte wagentje onder mijn arm geklemd. Door een halfgeopende hoge deur liep Nicolas als een slaapwandelaar naar binnen. De binnenkant was een witgeschilderd grotachtig slakkenhuis waar elke trede, elk plateau of elke uitstulping met dikke zwarte lijnen was gemarkeerd. Er was verder niemand. Eenmaal buiten zwegen de kinderen nog steeds. Daarna begon Nicolas te lachen en ik volgde hem. Een slap gehinnik verspreidde zich door mijn lijf en knieën. Het was de ontlading van onweer aan het einde van een hete zomer. Na deze wandeling in het park besluit Marie dat het tijd is om haar ervaringen aan de Fotoacademie in één keer op papier te zetten. Wat dan volgt is de beklemmende terugblik op haar vriendschap met Flo, een kunstenares en lerares aan de academie. Het is een geweldige, mysterieuze, bijzondere band. Marie verliest zich helemaal in haar nieuwe vriendin, die toch ook haar docent is. Luister is een hypnotiserend verhaal over au pair worden in Parijs in een tijd van aanslagen, over studeren aan de kunstacademie en over het onvermogen van de personages om hun eigen handelen onder ogen te zien.

Boek in beeld - Luister van Sacha Bronwasser

Handig als je gaat lezen voor je lijst: Boek in beeld, korte boekbesprekingen in animatievorm met boeken als Turks Fruit, Het Diner en Sonny Boy.

Boek in beeld

Luister is een hypnotiserend verhaal over Marie die au pair wordt in Parijs in een tijd van aanslagen, over het ontwikkelen van een bijzondere vriendschap met een docent tijdens studeren aan de kunstacademie en over het onvermogen van de personages om hun eigen handelen onder ogen te zien.

Luister van Sacha Bronwasser

1992. In Maastricht komen een aantal belangrijke Europese leiders bij elkaar. Ze sluiten het verdrag van Maastricht en daarmee is de Europese Unie geboren. Wat is dit voor samenwerking en wat is er sindsdien veranderd in Europa? Laten we even terugspoelen. We gaan terug naar de jaren veertig van de vorige eeuw. Na twee grote wereldoorlogen ligt Europa in puin en is het continent verdeeld in oost en west. “Nooit meer oorlog,” zeggen een aantal West-Europese leiders. En ze besluiten om voortaan meer samen te werken om nieuwe oorlogen in de toekomst te voorkomen. In 1951 komt daarom een aantal Europese leiders bij elkaar in de Franse hoofdstad Parijs. België, Nederland Frankrijk, Luxemburg, Italië. En West-Duitsland doet mee. Want dat land is dan opgedeeld in oost en west. De zes landen richten in Parijs de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal op: de EGKS. Kolen en staal zijn namelijk belangrijke grondstoffen voor oorlogsmaterieel. En door in deze industrieën nauw samen te werken wordt een oorlog tussen de zes landen dus praktisch onmogelijk gemaakt. De samenwerking in de EGKS smaakt naar meer. En daarom maken de zes landen een paar jaar later in Rome nieuwe afspraken waarmee ze de samenwerking willen uitbreiden. Ze richten de Europese Economische Gemeenschap op: de EEG. En de Europese Atoomenergie Gemeenschap: Euratom. Samen met de EGKS worden de drie instanties een paar jaar later samengebracht onder één naam: Europese Gemeenschappen. De EG. Door de EG groeit de welvaart in West-Europa in rap tempo. Handelen over de grenzen is ineens een stuk makkelijker en goedkoper. En dat geeft de landen die meedoen een grote boost. Die welvaart spreekt ook anderen aan. Al snel sluiten het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Denemarken en later ook Griekenland, Portugal en Spanje zich aan. In 1986 bestaat de EG uit twaalf lidstaten. En ze opereren onder een gezamenlijke vlag. Die ken je vast wel. Maar dan, in 1989 valt de Berlijnse Muur. Het einde van de Koude Oorlog en een verdeeld Europa. West- en Oost-Duitsland worden herenigd. En Oost-Europa, dat lange tijd achter een muur van prikkeldraad lag het IJzeren Gordijn, is nu weer open. Heel Duitsland is nu lid van de EG. En daarmee is het ineens de grootste en machtigste lidstaat. En daar is niet iedereen blij mee. Vooral het Verenigd Koninkrijk is wantrouwend. Ze vrezen dat Duitsland, dat de agressor was in de Eerste- en Tweede Wereldoorlog. Opnieuw de Europese stabiliteit in gevaar kan brengen. Die nieuwe situatie in Europa vraagt om serieuze beslissingen over veiligheid en buitenlandse betrekkingen. En dit is een heel spannend moment, want er staat heel veel op het spel. Dit is ruim twee jaar na de val van de Berlijnse Muur, waarin het Europa van de Europese integratie, dan nog West-Europa zich moet positioneren in een totaal nieuwe wereldorde. Want wat duidelijk aan het worden is, is niet alleen dat die muur gevallen is en dat Duitsland ondertussen al één land geworden is. Maar dat ook de periode van de Koude Oorlog voorbij is. En dat de Sovjet-Unie implodeert. En de Amerikanen bemoeien zich actief met de toekomst van Europa. Dat West-Europa vooral ook westers moet blijven en dus een partner van de Verenigde Staten, lid van de NAVO moet blijven, is een cocktail van allerlei internationale spanningen die samenkomen op de top van Maastricht. In 1992 komen de twaalf lidstaten bijeen in Maastricht. De EG wordt vanaf nu de Europese Unie. De lidstaten spreken af om naast economische ook meer politieke samenwerking aan te gaan. Met name op het gebied van buitenlands beleid, veiligheid en justitie. Na Maastricht vinden er grote veranderingen plaats. Zo gaan 1995, door het Schengen akkoord, de grenzen van veel lidstaten open. Grenscontroles verdwijnen grotendeels. En EU-burgers kunnen voortaan vrij reizen tussen de deelnemende landen. Dit maakt ook de weg vrij voor werken in een ander EU land. En daarnaast komt er een gezamenlijke munteenheid, de euro. Voorheen had elk Europees land namelijk nog een eigen munt, zoals de gulden in Nederland. De frank in Frankrijk. En de Duitse mark. Op 1 januari 2002 is het zover. Net na de jaarwisseling haastten de mensen zich richting de pinautomaten. Voor het eerst komen hier eurobiljetten uit. En vanaf dan kun je in bijna heel Europa met deze munt betalen bij alle geldautomaten in Maastricht. Net als overal in Nederland stonden de hele dag door mensen in lange en kortere rijen vol verwachting van die eerste euro's. Lekker dun, ik moet het afgeven. Ieder de helft. Lekker, had ik er maar wat meer. 50, 100: dus 200 ballen dik. Er zou een watermerk op moeten staan als je ze tegen het licht houdt. Dus dat staat erop. Die andere moet ik nog even thuis checken. Ik ga ze nu uitgeven. In 2004 vindt een nieuwe grote uitbreiding plaats. Een aantal landen die eerst achter het IJzeren Gordijn lagen worden goedgekeurd als nieuwe lidstaten. Dit moment wordt ook wel de Big Bang genoemd. De grootste uitbreiding tot nu toe. Maar liefst tien landen sluiten zich aan. Het is een hoogtepunt in vrede en hereniging na al die jaren Koude Oorlog. In 2007 worden ook Bulgarije en Roemenië lid. En met Kroatië in 2013 telt de EU 27 lidstaten in totaal. Europa is in jubelstemming. En de EU voelt zich machtiger dan ooit. Maar na tijden van vooruitgang komt de Europese samenwerking dan toch onder druk te staan. Door de wereldwijde economische crisis in 2008 krijgen verschillende lidstaten het zwaar. Zoals Griekenland. En door de open grenzen, zoeken ook Oost-Europeanen werk in West-Europese landen. En dat wordt niet door iedereen gewaardeerd. En dan nog iets. In sommige landen zijn er mensen die vinden dat hun land te veel macht heeft afgestaan aan de EU. Sommige mensen zijn bang dat hun nationale identiteit en cultuur verdwijnen in het grotere geheel van Europa. Op 31 januari 2020 leidt die zogenaamde euroscepsis tot een uniek moment. De Brexit. Het is een grote schok. Het Verenigd Koninkrijk is de eerste lidstaat die uit de EU stapt. Het bestaansrecht van de EU is daarmee ineens niet meer zo zeker. Want als de Engelsen kunnen, kan het overal gebeuren. En ook in andere landen wordt er gesproken over een exit. Het Verdrag van Maastricht markeert het ontstaan van de Europese Unie. Na eerdere afspraken worden nu echt serieuze stappen gezet in de Europese samenwerking. Dankzij de EU hebben we de euro, kunnen we vrij reizen, heeft de economie een boost gekregen en sindsdien is er geen oorlog meer geweest tussen de lidstaten. Maar het is toch een mirakel dat er ineens 27 landen bij elkaar gaan. Ik zegen dat. Ik ben er elke dag nog dankbaar voor. In mijn tijd, dacht u dat ik ooit gedroomd had dat in mijn leven een land als Polen aan mijn kant zou komen? Ik zou zeggen dat is iets voor de volgende eeuw, misschien. Maar dat bleek niet. Bent u optimistisch over Europa? Ik ben diep dankbaar. Stel dat we het niet hadden. Stel dat we geen euro hadden met deze financiële crisis. Je moet het je niet indenken. Dan zou dus de Italiaanse lira, de peseta en alles zou tegen elkaar uitgespeeld worden. De chaos zou nog honderd keer groter zijn. Nee. Wees blij met wat je hebt. Tel je zegeningen. Ondanks de tegenslagen en wisselende gevoelens over de EU zien nog steeds veel landen de meerwaarde in van EU-deelname. Ook nieuwe landen hebben zich gemeld om lid te worden. Zoals Bosnië en Herzegovina en Oekraïne. Er zijn veel positieve aspecten aan de EU, maar toch blijven er mensen sceptisch over Europese samenwerking. En hierdoor staat ook vandaag de dag de EU onder druk.

Waarom is de EU opgericht?

Wat leidde tot de Eerste Wereldoorlog? Wat is er gebeurd tijdens de Cubacrisis en waarom stond er een grensmuur middenin Berlijn? In FF terugspoelen kijken we terug naar het verleden. Wat is er gebeurd en wat zijn de gevolgen?

FF terugspoelen

Van het verwoeste Europa na de Tweede Wereldoorlog tot toppen in Parijs, Rome en Maastricht: stap voor stap groeit een samenwerking tussen landen die ooit tegenover elkaar stonden. Grenzen gaan open, de euro wordt ingevoerd en een nieuwe oorlog lijkt verder weg dan ooit. Maar er bestaat ook euroscepsis, niet iedereen is blij met de EU. 

Een samenwerkingsverband van Europese landen

Kunstmatige intelligentie of AI.

Het is inderdaad fantastisch wat leuke
filmpjes tot het screenen van kanker.

AI maakt het leven leuker en langer.

Maar over de productie ervan
hoor je minder.

Samen met correspondenten over
de hele wereld onderzoek ik Natasja

Gibbs de productieketen van dingen
die we dagelijks gebruiken.

Welke gevolgen heeft
jouw consumptiegedrag

voor de mensen
die deze producten maken?

Deze week Artificial intelligence AI.

Een rennende schildpad tevoorschijn
toveren, DJ spelen.

Autorijden. Een werkstuk schrijven
over de 80-jarige Oorlog.

AI, kan het allemaal!

Vijftien jaar geleden
leek het allemaal nog toekomstmuziek.

AI. En ik heb het idee dat
het nu heel gewoon aan het worden is.

We hebben het er voortdurend over.

Hoe kan het dat het zo snel is gegaan
in één keer?

Ja, de theoretische kennis
om hoe je AI maakt,

dat lag eigenlijk al decennia
op de plank.

Maar we hadden dus heel lang niet
de juiste technologie
om dat ook echt te laten draaien.

En nu beschikken we over computerchips
die zodanig krachtig zijn,

dat we dus eindelijk al die wiskundige
modellen daarop kunnen laten runnen.

Ja, ja. Maar goed, zitten hier
alleen chips en algoritmes achter?

Of ook mensen?

Ik denk dat het wel goed is
om ook te weten dat er eigenlijk

achter die magische AI gaat ook echt
een heel leger aan mensen schuil

om een AI te trainen en het ook
van de data en de kennis te voorzien

om zover te komen als het magische
wat we nu op het scherm zien.

Stel je voor je wordt wakker
en je smartphone zegt Goedemorgen.

Ik heb het weerbericht gecheckt en stel
voor dat je een warme jas aantrekt.

En vergeet de verjaardag
van je moeder niet.

Wow, denk je?
Mijn telefoon kent me echt goed.

Maar hoe weet je telefoon eigenlijk
wat een warme jas is?

Of een verjaardag?

Maak kennis met de onzichtbare mensen
achter deze magie. De datalabelaars.

Deze mensen zijn als de leraren
van Artificial Intelligence.

Ze zitten niet voor hun klas,
maar achter een computer

waar ze eindeloos plaatjes, teksten
en geluiden van labels voorzien.

Dit is een kat.
Dit is een fiets.

Dit is een warme winterjas.
Miljoenen keren opnieuw.

Totdat de AI het verschil kent
tussen een hond en een kat.

En een T-shirt
en een dikke winterjas.

Het klinkt misschien saai, maar dit werk
is het fundament van de AI revolutie.

Zonder deze menselijke input
zou AI net zo verloren zijn

als een kleuter in een bibliotheek.
Zelfrijdende auto's.

Generatieve AI chat GPT.

Je hebt het misschien niet door,
maar het zou allemaal niet werken

zonder eerst
een label te hebben gekregen.

Hoeveel mensen doen dit?
- Ja, het is moeilijk om te tellen,

want veel mensen doen het even
en dan stoppen ze er weer mee.

Maar het is
tussen de honderd

en 300 miljoen mensen
die dit doen wereldwijd.

Zo! En waar gebeurt dat?
- Het gebeurt in Europa,

maar het gebeurt vooral in lage lonen
landen waar mensen dit doen.

Dus dan kan je denken
aan Latijns-Amerika, Azië,

Afrika zitten heel veel werkers.
Kenia bijvoorbeeld.

Ja, Een heel onthullend verhaal was
bijvoorbeeld in Kenia,

waar mensen voor OpenAI werkten
om een algoritme te trainen

dat ervoor zorgde dat eigenlijk alles
wat wij te zien krijgen schoon is.

Wat betekent Ja,
dat betekent

dat wij bijvoorbeeld
niet hele gewelddadige content zien,

of filmpjes krijgt te zien,
of hele pornografische filmpjes.

Of afschuwelijke content
met kinderen.

Dus allerlei dingen
die je niet wil zien.

Omdat alles
op het internet te vinden is,

wordt zo'n algoritme
daar in eerste instantie op getraind.

Dus je moet eigenlijk
een corrigerend algoritme maken.

En dat doen die mensen in Kenia.

Die zorgen ervoor dat wij die vreselijke
beelden dus niet te zien krijgen.

Ja.

Dit verhaal speelt zich niet af
in Silicon Valley.

Maar ver daar vandaan
in Nairobi, Kenia.

TikTok laat ons weten zich niet te
herkennen in de verhalen uit Kenia.

Van Facebook
hebben we geen reactie ontvangen.

Als je het hebt over AI,
dan heb je het eigenlijk

over de rekenkracht van deze jongens.
Graphic Processing units.

We noemen ze ook wel chips.

En die chips komen bijna allemaal
uit één land Taiwan.

In zijn eentje maakt het 60% van alle
chips die we wereldwijd gebruiken,

en zelfs 90% van alle geavanceerde
chips die nodig zijn

voor AI. Telefoons, wasmachines,
camera's, vliegtuigen, auto's,

magnetrons, lampen,
thermostaten, e-bikes.

Ze zouden allemaal niet functioneren
zonder de fabrieken die hier staan

en de mensen die erin werken.

Taiwan is een land nog kleiner
dan Nederland,

maar hofleverancier van de wereld als
het gaat om geavanceerde chips voor AI.

De bedrijven die ze maken
kunnen moeilijk personeel vinden

en daarom maken ze
gebruik van arbeidsmigranten.

Die komen vooral uit buurlanden
waar de lonen een stuk lager liggen.

Vietnam, Indonesië,
Thailand en de Filipijnen.

Taiwan telt rond de 750.000
van dit soort arbeidsmigranten.

Ze krijgen vaak een tijdelijk contract
en volgens mensenrechtenorganisaties

worden ze behandeld
als tweederangs burgers.

Volgens de Taiwanese regering
is alles goed geregeld

en is ons verhaal
niet representatief.

Ik wist dit dus niet. Denk jij dat
dat dat veel mensen dit weten?

Nee. En ik denk ook
dat grote technologiebedrijven willen
dat we het niet weten.

Want dat vroeg me af waarom
vertellen ze dit verhaal gewoon niet?

Ja, misschien omdat
we dan een probleem zouden hebben
met die werkomstandigheden. Ja.

Terwijl er gaan miljarden om
in deze business.

Ja, zou ik denken.

Misschien dat ze ietsje minder zouden
kunnen verdienen in San Francisco

en dan die mensen fatsoenlijk
kunnen betalen.

Dat zou een idee zijn ja.

Ketens in de klas

Durf jij te kijken achter de schermen van jouw consumptiegedrag? Natasja Gibbs neemt je mee naar de andere kant van de wereld, waar we de échte kosten van onze levensstijl blootleggen. Wie betaalt de prijs voor jouw gemak? Welk effect heeft jouw consumptiegedrag op de mensen die de producten maken? De serie is een samenwerking tussen Human en Omroep Zwart.

Ketens

ChatGPT, we kennen het allemaal of hebben het wel eens gebruikt. Om te zorgen dat apps als ChatGPT ons geen schrikwekkende teksten en beelden voorschotelen moeten zogeheten ghostworkers de A.I. trainen. Zij bekijken en filteren content als kindermishandeling, zelfdoding en marteling. In Kenia vertellen twee vrouwen over de trauma's die zij opliepen tijdens dit werk en hoe hun opdrachtgevers daarmee zijn omgegaan, en in Taiwan ontdekken Natasja Gibbs en haar correspondent hoe arbeidsmigranten worden behandeld die de chips produceren waar A.I. op draait.

De kosten van AI

Nieuw voor voortgezet onderwijs

Schooltv.nl is een videodatabase, gevuld met educatieve en informatieve videoclips, filmpjes, fragmenten, liedjes, animaties, lesvideo’s afleveringen, TV-programma’s, televisieseries, videoverzamelingen en afspeellijsten.

Schooltv

Bekijk ook

Extra's

Schooltv biedt meer dan video's! Ontdek onze extra inhoud:

Ontvang jij de nieuwsbrief al? Blijf op de hoogte door je aan te melden en ontvang elke maand een nieuwsbrief naar keuze in je inbox!

De minister zet een streep door de NTR en daarmee ook door Schooltv.          
Laat Schooltv niet verdwijnen. 

Koolmeesje op vetbol

Schrijf je in de voor de maandelijkse nieuwsbrief voor het laatste Schooltv PO-nieuws

Nieuwsbrief PO

Blijf op de hoogte van het laatste Schooltv-nieuws voor VO.

Nieuwsbrief VO

Contact

Schooltv Help

Veelgestelde vragen

Schooltv maakt educatieve content voor het onderwijs, bestaande uit video's en interactief materiaal. Altijd bij de les!