Name: Wat houdt ons tegen? in de klas
Uploaded: 2026-02-02T10:53:00+01:00
Duration: 12 min 57 s

Klas 1/2/3

Klas 4/5/6

Je ziet dat het kabinet op dit moment
de hele fossiele industrie

en fossiele basisindustrie
de hand boven het hoofd houdt.

En waarom is dat zo?
- De belangen zijn heel erg groot.

We hebben, en dat moet je
ook als je dat in context plaatst,

de één na grootste basisindustrie
van heel Europa, op Duitsland na.

Onze basisindustrie is groter
dan Frankrijk, Italië, Spanje.

We produceren meer plastic,
we raffineren meer olie,

we produceren meer staal
dan menig Europees land.

En dat moet allemaal
in dit hele kleine landje passen.

Nederland is een klein land,

maar toch hebben we
een hele grote vervuilende industrie.

En de verduurzaming van de industrie
gaat traag,

terwijl het een flinke hoeveelheid
subsidie naar deze bedrijven gaat.

We zien hier de grootste
vervuilende bedrijven van Nederland.

Want wat zijn
dit vooral voor bedrijven?

Dit is voornamelijk
de basisindustrie.

Industrie wordt
altijd op één hoop gegooid, maar

je moet wel onderscheid maken tussen
maakindustrie en basisindustrie.

Dus in de basisindustrie hebben we
het over olieverwerkende bedrijven,

chemische bedrijven en bedrijven die
staal maken, plastics maken, beton maken

en al die materialen worden gebruikt
in de maakindustrie

om bijvoorbeeld de tanks te maken

of om bijvoorbeeld
plastic producten te maken.

Hoe vervuilend is die basisindustrie?

Ja, behoorlijk vervuilend. Als je
kijkt naar het energieverbruik, dan.

Die basisindustrie,
die gebruikt ongeveer 40%

van het hele energieverbruik
in Nederland. Dus dat is enorm.

En dat betekent dus ook wel
dat we wel afhankelijk zijn

van die basisindustrie
om die klimaatdoelen te behalen.

Zij moeten echt gaan veranderen, want
anders redden we het gewoon niet.

En ik denk echt die grote stappen
die we nodig hebben, ja,

die worden nog niet genomen.

Dus de politiek probeert ook
met die verschillende bedrijven,

zeker ook deze bedrijven,
tot afspraken te komen.

Ja, maatwerkafspraken.
Lukt dat een beetje?

Nou, mondjesmaat. Er zijn maar
heel weinig bedrijven eigenlijk

die daar gebruik van hebben gemaakt.
En de maatwerkafspraken die er zijn,

ja, daar zitten heel weinig afspraken
in. En dat maakt het lastig.

Want als er geen harde consequenties
aan worden gekoppeld,

dan is maar de vraag of de bedrijven
zich er ook aan gaan houden.

Goedemorgen
Tata Steel.

Goedemorgen Tata Steel.
- Wij komen de rekening brengen.

Wij komen rekening brengen.

Waarom presenteren jullie hier
vandaag rekening aan Tata Steel?

We leven een beetje
in een gek systeem, waarin

we dus geld gaan geven van burgers
aan hele vervuilende bedrijven,

die daarmee
met dat geld ook winst maken.

De limit is natuurlijk
dat ze nog weer twee  miljard subsidie

zouden kunnen gaan krijgen,
waarvan ik denk ja maar jongens,

jullie hadden
al veel eerder moeten verduurzamen.

Ik ben hier om mijn stem te laten
horen met mijn gezin,

tegen vervuilers die beloond worden
terwijl ze willens

en wetens het milieu vervuilen
en mensen ziek maken.

Als je hier bodemmonsters neemt,
zie je allemaal gif in de bodem wat

je er niet zomaar weer uit krijgt.
Dat moet gewoon stoppen

en in plaats daarvan geven we miljoenen
om ze uit de brand te helpen.

Hun stoten het uit, hun vervuilen.
Ze mogen ook een keer gaan betalen.

De basisindustrie krijgt subsidie
om te verduurzamen.

Maar niet alleen dat.

Op dit moment gebruikt deze industrie
nog enorme hoeveelheden gas, olie

en kolen en ook daar krijgen ze gek
genoeg subsidie voor.

Fossiele subsidies. Fossiele
subsidies zijn belastingvoordelen

die het grootschalig gebruik van gas,
olie en kolen aanmoedigen.

Dit werkt zo.

Waar een bakker belasting moet betalen
voor het gasverbruik van zijn oven,

krijgt de fossiele industrie dus
bijvoorbeeld de plasticproducent,

korting of zelfs een vrijstelling
om de belasting op gas.

Hoe meer energie je verbruikt,
hoe minder belasting je betaalt.

In het geval van de plasticproducent
betaalt hij

tien keer minder belasting
dan de bakker.

Fossiele subsidies lijken
de omgekeerde wereld.

Toch zeggen de bedrijven
dat ze die subsidies nodig hebben om
aan hun vergroening te kunnen werken.

Want het zou slecht gaan
met die basisindustrie.

Dit is een van de fabrieken die heeft
aangekondigd dat ze gaan sluiten.

Ja, omdat ze
eigenlijk geen toekomst meer zien om

hier in Nederland met wat ze verkopen
nog daadwerkelijk geld te verdienen.

Dat is heel verdrietig, want...
- Wat werd hier gemaakt? Weet je dat?

Hier werden harsen gemaakt. Dan
denk je wat moet je nou met harsen?

Maar er zijn heel veel producten die
met harsen aan elkaar verlijmd zijn.

Staat deze fabriek in jouw ogen ook
een beetje symbool

voor hoe de basisindustrie
ervoor staat in Nederland?

Ja. Deze fabriek heeft
van twee dingen heel veel last.

En de ene is
Dat de kosten heel hoog zijn,

komt door onder andere de kosten
van energie

en dat de opbrengsten gedrukt worden
en laag zijn.

Doordat er
veel import vanuit met name Azië,

met name China, naar Nederland komt.

De energieprijs die Nederlandse
industrie bedrijven betalen,

als je het vergelijkt
met de landen om ons heen,
betalen wij echt heel veel meer.

Het is dat ook een reden dat jullie
toch een beetje de noodklok hebben

geluid bij het kabinet,
ook afgelopen jaar?

Ja zeker, Want toen ik begon
bij Defensie.

6,5 jaar geleden,
toen ging het echt heel erg goed

en waren de bedrijven vooral bezig met
welke transformatie gaan we doormaken?

Hoe gaan we naar andere
energiebronnen, Minder CO2 uitstoot,

naar andere grondstoffen? Ja, op
dit moment zeggen de bedrijven hoe?

Hoe houd ik het hoofd boven water?

Hoe zorg ik dat ik met mijn normale
bedrijfsvoering weer geld ga verdienen,

zodat ik alsnog kan gaan investeren in
die nieuwe, getransformeerde industrie?

Op het moment dat wij zeggen
de Nederlandse bedrijven krijgen geen
kortingen op hun energierekening,

terwijl alle andere landen
dat wel geven,

dan kunnen we zeggen ja, Nederland
geeft nu geen fossiele subsidie.

Nee, Nederland
is daarmee het concurrentieveld

voor de fabrieken die
hier staan onmogelijk aan het maken.

Als die prijs
nu zo hoog blijft als ie is,

dan gaan we
de industrie in Nederland verliezen.

En dan verlies je dus ook de
mogelijkheden om hier te verduurzamen.

Dan worden we dus heel
erg afhankelijk van landen ver weg.

En zeker in de huidige geopolitiek is
dat iets wat je niet wil.

Niet iedereen vindt het een probleem
als fabrieken uit de basisindustrie
hun deuren sluiten.

Mij lijkt het een goed idee
dat een heel groot gedeelte

van die basisindustrie
gaat afgebouwd gaat worden.

Een strategische afbouw.
- En strategische afbouw,

betekent dat dan dat die
basisindustrie maar moet vertrekken?

Dat betekent eigenlijk
dat je gaat kijken van welke delen

heb je niet meer nodig,
welke delen wil je afbouwen?

En welke delen zou je misschien op
Europees niveau willen willen optuigen?

Hebben we die basisindustrie
hier niet gewoon nodig?

Als je kijkt naar
de economische toegevoegde waarde,

dan draagt de basisindustrie bij
voor iets van drie procent.

En in termen van werkgelegenheid
is het net iets meer dan 1%.

Dus daarin zie je dus
qua economische toegevoegde waarde

dat ze relatief weinig opleveren,
maar wel de samenleving...

heel veel kosten.
- En kosten in de zin van?

Kosten in de zin van: ze
leggen een groot beslag

op de stikstofruimte,
groot beslag op onze energie.

Ze consumeren bijna 40%
van de energie.

Ze consumeren 40% van de energie,
maar ze dragen

maar 3% bij aan de economie.
Is dat een rekensom?

Dat is ongeveer de rekensom
en dat is volledig uit balans.

En willen we dus die industrie
volledig elektrificeren hier
in Nederland,

Dan hebben we alle wind op zee
nodig die we tot 2040 gepland hebben.

En dan nog hebben we te weinig.

Maar die wind op zee hebben we
ook nodig voor andere dingen.

Absoluut. Dus we moeten keuzes maken.
- Maar het argument van de industrie is

als wij nu Tata Steel of andere
basisindustrie laten vertrekken,

dan worden we straks afhankelijk
van bijvoorbeeld China

voor onze staalproductie,
voor plastics.

En dat moeten we niet willen.

We kunnen prima de basisindustrie en
een groot gedeelte van de basisindustrie

op in Europees verband oplossen.

Dus als je staal wilt in Europa,
en dat willen we ook,

dan moet je kijken naar waar in Europa
de productie daarvan het goedkoopst kan.

Deze energie intensieve basisindustrie
zal zich op den duur verplaatsen

naar waar elektriciteit
het aller goedkoopst is.

Landen zoals Zweden met goedkope en
overdadige hoeveelheid waterkracht.

Of landen zoals in Portugal en Spanje
waar er gewoon veel meer zon is,

veel meer wind op land
mogelijk is.

Daar gaat Tata Steel.
 

En wat zou er dan volgens u
moeten gebeuren met Tata Steel?

Sluiten. Helemaal sluiten.
- Gewoon dicht.

Kijk, we hebben allemaal staal nodig.
Zo naïef zijn we ook niet.

Ja, niet op deze manier.
- Als ik gewoon als mens kijk

en ik sta hier in een weilandje en ik
kijk naar wat hier wordt uitgestoten,

zou ik zeggen rot lekker op.
- En de werkgelegenheid in dit gebied dan?

Iets anders opbouwen.
Een mooie duurzame start ups.

Ja, daar werken natuurlijk
heel veel mensen,

dus dat is dat niet te onderschatten.

Nu denk ik wel dat één
van de beste periodes is om andere,

ander werk te vinden nu zou zijn.

Arbeidsmarkt is krap.
- Arbeidsmarkt is krap.

En op deze plek?
Wat zou je hier dan liever zien?

Natuur, als dat nog kan.

Zeehonden.
Zeehonden opvang.

En misschien moeten we
ook wel gewoon helemaal niets doen.

Gewoon de natuur?
- Gewoon de natuur.

Misschien een frietkraam of zo?
Een klein frietkraampje.

Dieren en friet?
- Misschien iets, ook iets leuks.

Je zegt eigenlijk
we moeten beleid instellen

zodat die fossiele industrie,
die basisindustrie, wordt aangepakt.

Tegelijkertijd hebben we nu nog
fossiele subsidies, belastingvoordelen.

Dat is dan
toch precies het tegenovergestelde?

Maar dat is
ook precies het tegenovergestelde.

Je ziet dat het kabinet op dit moment
de hele fossiele industrie

en de fossiele basisindustrie
de hand boven het hoofd houdt.

En waarom is dat zo?
- De belangen zijn heel erg groot.

We hebben, en dat moet je
ook als je dat in context plaatst,

de een na grootste basisindustrie
van heel Europa, op Duitsland na.

Onze basis industrie is groter
dan Frankrijk, Italië, Spanje.

We produceren meer plastic,
we raffineren meer olie.

We produceren meer staal
dan menig Europees land.

En dat moet allemaal in dit hele
kleine landje passen. Terwijl we.

We zitten in een schaarste, in een
absolute schaarste in stikstofruimte.

Elektriciteitsnet is vol.
Er is te weinig,

te weinig arbeid en werkgelegenheid.

En toch kiezen we
maar voor die fossiele bedrijven.

En dat heeft te maken met de invloed

die deze bedrijven heeft
via de lobbyclubs op onze overheid.

De lobby van de basisindustrie
heeft het kabinet om hulp gevraagd.

Hulp om de energierekening
te kunnen betalen.

En daar heeft het kabinet
naar geluisterd. Ze heeft namelijk

een fossiele subsidie die
eerder was afgeschaft, teruggebracht.

Het gaat om de IKC.
Dat is een maatregel

die grootverbruikers van stroom
een soort korting geeft.

Maar het is opmerkelijk,

want dat het vorige kabinet heeft
gezegd dat is een fossiele subsidie.

Weg ermee.

Dus We gaan hem afschaffen. En zij
heeft hem juist weer teruggebracht.

En nog opmerkelijker dat geld
wat daar voor nodig is

om die korting te geven,
kwam uit het Klimaatfonds.

Het klimaatfonds is een pot geld die
juist bedoeld is voor verduurzaming.

Hoe kan het dat dat geld wordt
gebruikt voor fossiele subsidie?

Daphne dook
samen met onderzoeksprogramma Argos

de documenten in en deed een
ontdekking die nog veel verder gaat.

En wat we dus in die documenten
ook nog vonden is dat

met het huidige beleid gaat Nederland
gewoon niet de klimaatdoelen halen.

Dat zegt het ministerie van Financiën
kan leiden tot rechtszaken,

want de overheid
moet zich aan de eigen regels houden

en dat kan weer leiden tot boetes.
En dat kunnen

we dan ook uit het Klimaatfonds
betalen, uit het Klimaatfonds.

Dus dat is echt helemaal handig
voor ons, toch?

Ja, het is onvoorstelbaar.
Dus zo blijft er niks meer over.

Dus we gaan niet alleen de subsidies
uit het klimaatfonds halen,

dus de subsidies voor om
de fossiele energieprijzen te drukken

halen we uit klimaatfonds.
En vervolgens dan...

weten we zeker dat
de klimaatdoelen niet halen.

Als gevolg daarvan.

En die boetes halen we ook weer
uit het Klimaatfonds.

Dus eigenlijk het hele klimaatfonds.

Dat is al leeggetrokken voordat er
ook maar één baksteen is verduurzaamd.

Wat is jouw verklaring daar nou voor?

Want ook in de industrie
is men doordrongen van de noodzaak

dat je moet verduurzamen.
- Nou ja, dat weet ik niet.

Kijk, een bedrijf is nou eenmaal
geen goede doeleninstelling.

Een bedrijf gaat pas bewegen
en investeren in verduurzaming.

Omdat het moet.
Door wet- en regelgeving of afspraken.

Of omdat het loont.
Dus het moet renderen.

Ze moeten die investering
weer terug kunnen verdienen.

En op het moment
dat er geen noodzaak is.

Dus de afspraken worden niet
heel hard gecontroleerd en men hoeft

zich er niet perse aan te houden.
Nou dus het moeten is er bijna niet

en het lonen is er ook niet omdat
de fossiele energie nu goedkoop is.

Ja, en dat houdt alles tegen.

Als ik zo naar je luister zeg je
eigenlijk ja,

we moeten af van in ieder geval
een deel van die basisindustrie.

Ja, dat klopt ja.
We zullen echt keuzes moeten maken.

Wat willen we behouden hier
en waar gaan we afscheid van nemen?

Want we kunnen niet alles behouden.

In 1839 rijdt de allereerste stoomtrein in Nederland. Voor die tijd ging het vervoer heel anders en veel langzamer. Per paard en wagen of lopend. De nieuwe trein brengt de industrie en de urbanisatie in een stroomversnelling. Mensen beginnen de rest van het land te ontdekken en Nederland ontwikkelt zich in een hoog tempo tot industrieland. 

Quiz over de industriële revolutie

Wat weet jij over de eerste spoorlijn?

In de zomer van 2019 komt de temperatuur in Nederland voor het eerst in de geschiedenis boven de 40 graden Celsius. Deze extreme hitte is het gevolg van klimaatverandering. Hoe komt dit en wat kunnen we ertegen doen? 

Scrollverhaal over klimaatverandering en een leefbaar klimaat

Klimaatkansen 

Aardrijkskunde examenquiz

Test of jij goed bent voorbereid op je examen aardrijkskunde! Wat weet je van platentektoniek, de koolstofkringloop en oceanische circulatie? Klik op de afbeelding om te beginnen.

Examenquiz bij aardrijkskunde voor vwo

Wat weet jij over de aarde als natuurlijk systeem?

Het Scandinavische land Zweden is bekend van kaneelbroodjes, ABBA en Pippi Langkous. Maar ook vooral vanwege de mooie natuur en uitgestrekte bossen. Het land kent vier klimaatzones en heeft daardoor uitgestrekte naaldbossen, fjorden en meren.
Hoeveel weet jij over Zweden? Test het in de quiz!

Quiz over het land van ABBA

Wat weet jij over Zweden? 

Wat houdt ons tegen? in de klas

Logo Omroep Human - Bont

LOGO OMROEPEN

HUMAN

In 'Wat houdt ons tegen?' onderzoekt schrijver en journalist Jeroen Smit samen met klimaatjournalisten Daphné Dupont-Nivet en Jan van Poppel hoe we grote problemen op het gebied van klimaat, milieuvervuiling, en voedsel- en warenverspilling het hoofd kunnen bieden.

Wat houdt ons tegen logo

Wat houdt ons tegen?

Het kabinet wil twee miljard euro investeren in het verduurzamen van Tata Steel. De vergroening van deze zwaar vervuilende industrie is belangrijk voor milieu en gezondheid, maar duurzame energie is nu nog schaars en duur. Daarom ondersteunt de overheid de sector met subsidies. Houden we zo bedrijven kunstmatig in leven? Waarom dragen winstgevende multinationals hun eigen kosten niet? Zouden landen met meer duurzame energie, zoals Spanje of Zweden, niet geschikter zijn voor zulke energie-intensieve fabrieken? Wat houdt ons tegen?

Milieu en klimaat

Arbeid, productie en bedrijf

Verduurzaming van de zware industrie

Bekijk ook

Extra's

Schooltv biedt meer dan video's! Ontdek onze extra inhoud:

Ontvang jij de nieuwsbrief al? Blijf op de hoogte door je aan te melden en ontvang elke maand een nieuwsbrief naar keuze in je inbox!

De minister zet een streep door de NTR en daarmee ook door Schooltv.          
Laat Schooltv niet verdwijnen. 

Koolmeesje op vetbol

Schrijf je in de voor de maandelijkse nieuwsbrief voor het laatste Schooltv PO-nieuws

Nieuwsbrief PO

Blijf op de hoogte van het laatste Schooltv-nieuws voor VO.

Nieuwsbrief VO

Contact

Schooltv Help

Veelgestelde vragen

Schooltv maakt educatieve content voor het onderwijs, bestaande uit video's en interactief materiaal. Altijd bij de les!

Over Schooltv

Over Schooltv.nl

Schooltv.nl is een videodatabase, gevuld met educatieve en informatieve videoclips, filmpjes, fragmenten, liedjes, animaties, lesvideo’s afleveringen, TV-programma’s, televisieseries, videoverzamelingen en afspeellijsten.