Klas 4/5/6

Examenvideo's bij economie (havo/vwo) over concept samenwerken en onderhandelen. Eindtermen: samenwerking, gevangenendilemma, concurrentie.

Aletta Jacobs is de eerste vrouw in Nederland die mag studeren aan de Universiteit, die promoveert en die huisarts is. Naast haar werkzaamheden als huisarts strijdt Aletta voor het vrouwenkiesrecht, dat in 1919 wordt ingevoerd. 

Strijdster voor vrouwenrechten

Wat weet jij over Aletta Jacobs?

Het wordt gezien als het begin van onze Nederlandse democratie: de Grondwet! Hij wordt in 1848 geschreven door Thorbecke en ondertekend door Koning Willem II. Door de Grondwet neemt de macht van de koning af en komt er meer macht voor het kabinet. In de tussentijd is de Grondwet al meerdere keren gewijzigd en zijn er nieuwe rechten en wetten toegevoegd.

Quiz over de belangrijkste wet van Nederland

Wat weet jij over de Grondwet?

In de 18e eeuw begint in Europa de Verlichting. Door de ontwikkeling van de wetenschap veranderen onze ideeën over de maatschappij. Weet jij wat de Verlichting precies inhoudt? Test je kennis in de quiz. 

Quiz over denkers en ideeën

Wat weet jij over de Verlichting?

Aardrijkskunde examenquiz

Test of jij goed bent voorbereid op je examen aardrijkskunde! Wat weet je van platentektoniek, de koolstofkringloop en oceanische circulatie? Klik op de afbeelding om te beginnen.

Examenquiz bij aardrijkskunde voor vwo

Wat weet jij over de aarde als natuurlijk systeem?

Wiskundige John von Neumann en econoom Oskar Morgenstern schreven samen ‘Theory of Games and Economic Behaviour.’ Het wordt gezien als de basis voor het onderwerp Speltheorie binnen de economie. Von Neumann en Morgenstern vinden dat economie veel weg heeft van een spel, waarbij spelers rekening houden met de strategieën en beslissingen van de anderen; die overwegingen beïnvloeden dan weer de eigen keuzes. Eén van de bekendste spelvormen is het door wiskundige Albert Tucker bedachte ‘prisoner’s dilemma.’ Wat is voor twee van misdaad verdachte handlangers die los van elkaar worden verhoord, de beste strategie om zo min mogelijk straf te krijgen? In het gevangenendilemma wordt duidelijk, dat door het nastreven van eigenbelang (de ànder beschuldigen) de uitkomst niet optimaal is. Samenwerken (allebei ontkennen) levert een beter resultaat op dan allebei puur voor jezelf gaan.

De speltheorie en economisch gedrag

Lastige economische situaties concreet gemaakt aan de hand van een economisch relevant thema.


Programmaheaders

Dossier economie

De economie heeft veel weg van een spel, waarbij de spelers rekening houden met de strategieën en beslissingen van de anderen. Dit is de basisgedachte achter het boek 'Theory of Games and Economic Behaviour' van Johan van Neumann en Oskar Morgenstern.

Economie is een spel

Klas 1/2/3

Boer in weiland bij meetinstallatie

Bewerkte afleveringen van het VPRO-programma Tegenlicht, voor de vakken maatschappijleer, aardrijkskunde, economie, biologie, techniek en scheikunde/NLT.

Programmalogo's

Tegenlicht in de klas

VPRO Tegenlicht

Het klimaat verandert en de natuur wordt steeds schaarser. En wat schaars is, is geld waard. Langzaam maar zeker ontstaat er een nieuwe economie waarin de natuur de markt op gaat en die een zee aan kansen gaat bieden. Er zit waarde in een gezonde planeet.

Handel in koolstof

Groep 6/7/8

Op onze mooie aardbol gebeurt een heleboel wat niet zo best is voor ons milieu. Om die schade duidelijk te maken heeft de Zwitserse wetenschapper Wackernagel een meetinstrument bedacht. Alles wat je eet, doet en gebruikt wordt in een grote rekenmachine gegooid. Na wat gepruttel komt er een score uit, die staat voor de totale ruimte die jij inneemt op aarde. Dit is jouw ‘ecologische voetafdruk’. Die is niet alleen eco, maar ook logisch. Eigenlijk zijn er voor elke aardbewoner zo’n 3 voetbalvelden beschikbaar. Maar de gemiddelde Nederlander heeft een voetafdruk ter grootte van zo’n 12 voetbalvelden. Da’s een heel grote voet waar we op leven. Als iedereen op aarde zo tekeer zou gaan, zouden we dus bijna 4 aardbollen nodig hebben. En die hebben we dus niet hè! Gelukkig kan jij een hoop doen om duurzamer te leven. Minder vliegen, verwarming lager, korter douchen, minder vlees en zuivel eten en minder kopen kopen kopen. Als we allemaal ons beste beentje voor zetten, wordt onze voetafdruk hopelijk steeds een beetje kleiner. En dan hebben we ooit misschien genoeg aan onze enige echte aarde. Aaah, wat een schatje hè?

Clipphanger

Waarom zijn bananen krom? Hoe werkt je geheugen? Uiteenlopende vragen die Clipphanger met een grappige animatie op een verrassende manier beantwoordt.

Clipphanger header

Clipphanger logo

Clipphanger 

Clipphanger op Youtube

Met alles wat jij eet, doet en koopt, gebruik je een stukje aarde. Voor elke aardbewoner zijn er zo’n drie voetbalvelden beschikbaar. Maar de gemiddelde Nederlander heeft een ecologische voetafdruk van wel 12 voetbalvelden. Hoe zit dat precies?

Wat is de ecologische voetafdruk?

De marketingstrategieën van energiebedrijven zijn er op gericht om ons als klant binnen te halen, want ieder van ons is vrij om een leverancier te kiezen voor elektriciteit, net als voor gas. De verschillende energiebedrijven sturen zelfs mannetjes en vrouwtjes langs de deur om je over te halen om over te stappen van het bedrijf waar je nu je energie van betrekt naar hun bedrijf. Zou dat nog wel effect hebben als elk energiebedrijf dat doet op precies dezelfde manier?
Laten we de marketingstrategie van Oxxio en Essent bestuderen. Ze overwegen allebei om iemand langs de deuren te sturen om zo klanten te stelen van de ander. Zo iemand noem je een colporteur. Als ze dat allebei niet doen dan winnen ze niks en verliezen ze ook niks. Stel nou dat Oxxio besluit dat wel te doen. Oxxio steelt klanten van Essent. Essent verliest 5 miljoen en Oxxio verdient 2,5 miljoen aan de nieuwe klanten maar ze moeten ook die colporteurs betalen. Als het omgekeerd is dan stuurt Essent de colporteur en krijgen zij dus 2,5 miljoen extra want Oxxio verliest de klant. Als ze het allebei doen dan stelen ze van elkaar klanten en moeten ze toch die colporteurs betalen. Ze gaan er 2,5 miljoen op achteruit. Zo zie je dus dat het voor het individuele bedrijf gunstig lijkt om een colporteur te sturen, maar is het alleen zo als de ander het niet doet.

Marketingstrategie

Het gevangenendilemma, oftewel het prisoners dilemma, is een situatie die die alleen kan verbeteren door samenwerking. Econoom Kamal Boulema legt het uit aan de hand van een voorbeeld met energieleveranciers.

Het gevangenendilemma

Er werken veel mensen aan een product, dus ook aan een pizza. Mensen die in de landbouwsector werken zorgen voor de groenten. Dit zijn grondstoffen die de fabriek nodig heeft om de pizza's te maken. In de fabriek werken de mensen in de industriesector. 
Als de pizza's klaar zijn worden ze naar de winkel gebracht en verkocht. De mensen die in het distributiecentrum werken, de vrachtwagenchauffeur en de caissières werken allemaal in de dienstensector.

Werken in sectoren

Korte, krachtige en boeiende afleveringen over aardrijkskunde onderwerpen.

Geoclips

GeoClips

Voordat een diepvriespizza op je bord ligt, hebben er heel veel mensen samengewerkt om dat voor elkaar te krijgen. Die werken allemaal in de dienstensector.

Wie werken er mee aan de productie van een pizza?

Veel mensen in Europa en de VS zijn ervan overtuigd dat de democratische, kapitalistische wereldorde die hier is opgebouwd het beste is voor de hele wereld. Maar dat beeld wordt niet door iedereen gedragen. De economie van China groeit snel en het zal niet lang meer duren of deze autocratisch geleide grootmacht streeft de VS, de grootste economie van de wereld van dit moment, voorbij. En in China wordt heel anders gedacht over kapitalisme en democratie.

China, een nieuwe economische wereldmacht

Europa ligt in puin aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. De steden zijn verwoest, spoorwegen, bruggen, fabrieken; alles is kapot. Miljoenen mensen zijn omgekomen. “Dit mag nooit meer gebeuren” zeggen de mensen. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want hoe krijg je weer vertrouwen tussen landen die nog maar kortgeleden elkaars vijanden waren? Het antwoord lijkt simpel: samenwerken.
En het lukt: 6 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog sluiten zes landen waaronder Nederland een verdrag. Ze vormen de EGKS: de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Die samenwerking levert zoveel op, dat de landen verder willen samenwerken. Ze sluiten een nieuw verdrag en vormen nu samen de EEG: de Europese Economische Gemeenschap. De belangrijkste afspraak: goederen en mensen moeten vrij tussen de landen kunnen reizen. Tot nu toe moet elk land dat zijn producten in een ander land wil verkopen invoerrechten betalen. Er zijn strenge controles bij de grens.
Datzelfde geldt voor personen: als je naar België of Duitsland wilde reizen, werd je bij de grenzen altijd gecontroleerd bij zo’n douanepost. Hier zat dan een slagboom. Als je pech had, begon je vakantie met urenlang wachten bij de grens.
Maar door invoerrechten en grenscontroles op te heffen, wordt handel binnen de EEG makkelijker en de producten goedkoper.
Sinds 1985 is dat wachten afgelopen, want de grenzen tussen de EEG-landen zijn open.
De economische samenwerking levert zoveel voordelen op, dat steeds meer landen zich aansluiten bij de EEG. In 1992 krijgt de EEG een andere naam:
…de Europese Unie, met als leus “eenheid in verscheidenheid”. Kortom: we zijn allemaal anders, maar wij hebben één belang en dat is samenwerken.


De oprichting van de Europese Unie

HistoClips is makkelijk toepasbaar in de geschiedenisles en past in het profiel Mens en maatschappij. De onderwerpen variëren van de oude Grieken tot de Tweede Wereldoorlog.

HistoClips

Europa ligt in puin aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Hoe krijg je weer vertrouwen tussen landen die nog maar kortgeleden elkaars vijanden waren? Het antwoord lijkt simpel: samenwerken.

Van EGKS naar EU

In het Europees parlement werken gelijkgestemde partijen samen. Zo werkt Groenlinks politicus Bas IJkhout in de Europese fractie van de groene. In de loop der tijd is Europees besluitvorming steeds belangrijker geworden. In het begin werd een Europese wet gemaakt door de lidstaten. Al die lidstaten moesten akkoord gaan en eigenlijk was dat een samenwerking van landen. En wat je nu steeds meer ziet is dat je Europese besluitvorming krijgt en daardoor is het Europees parlement opgericht en die ook meer het Europese belang gaat vertegenwoordigen. De invloed van de EU is groot. Eigenlijk alles wat je koopt in een supermarkt. Ten eerste al die ingrediënten moeten toegestaan worden op de Europese markt. Dus dat bepaalt Europa. Hoe het etiket eruitziet. Er moeten bepaalde voorschriften gevolgd worden. Ook dat wordt door Europa bepaald. En welke stoffen erin zitten, hoe dat wordt toegelaten en welke tests erop worden gedaan wordt vaak ook door Europa bepaald. Dus alles wat je koopt zit ergens wel een Europese regel aan vast. Europa zitten kaders. Bijvoorbeeld bij cosmetica, dierproeven mogen niet meer bij cosmetica. Maar vervolgens. Hoe ga je dat precies controleren? Hoe ga je dat implementeren? Hoe zorg je ervoor dat dierproeven niet meer gebruikt worden? Dat wordt door de lidstaten, de landen, verder uitgewerkt. Vaak moet het echte werk, de implementatie, nog gebeuren. En dat is vaak ook nog een hele klus.

Bepaald door Europa!

Maatschappelijke vraagstukken vanuit de domeinen: rechtsstaat, parlementaire democratie, verzorgingsstaat en pluriforme samenleving.

Dossier maatschappijleer

In Brussel worden voorschriften bepaald voor alle lidstaten van Europa. Bijvoorbeeld op het gebied van ingrediënten en verpakkingen van voedselproducten. 

Voorschriften en regels

VVD Europarlementariër Toine Manders is een vurige voorvechter van de vrije, interne markt in Europa. Wij privatiseren op Europees niveau nooit, want dat is de nationale overheid een overheidsbedrijf op die markt zet. En daarmee privatiseert. Wat wij in Europa wel proberen, in de grote interne markt, 500 miljoen consumenten. Wij proberen wel de wetgeving voor iedereen gelijk te maken waardoor je in heel Europa concurrentie krijgt. Dat betekent dat Nederlandse bedrijven, geprivatiseerde bedrijven of echte private bedrijven, dat die in heel Europa de markt op kunnen. Maar dat betekent ook dat je dan moet toelaten dat bedrijven uit die andere gebieden in Europa ook op onze markt komen. En dat hebben we bijvoorbeeld gezien bij de energievoorzieningen. Het privatiseren van de Nederlandse spoorwegen dat vind ik een voorbeeld van wat niet goed is geweest. Die partij in de liberale markt zetten, want er zijn geen andere aanbieders van het spoor dus er is geen vrije markt als het gaat over railtransport in Nederland. Privatiseren betekent dat je een overheidsbedrijf naar de privésector laat over gaan en liberaliseren betekent, daar zit het woord liber in en dat betekent vrij, het vrij maken van de markt zodat je meer spelers (ondernemingen) toe laat om dezelfde dienst aan te bieden. Weliswaar onder dezelfde regels met dezelfde kansen. 

Concurrentie in Europa

Toine Manders wil dat bedrijven in heel Europa met elkaar kunnen concurreren en dus door heel Europa hun producten kunnen aanbieden.

Gelijke wetgeving binnen heel Europa

In de 19e eeuw was het slecht gesteld met de arbeidswetgeving in Nederland.
Arbeiders hadden het zwaar. Werkdagen van zestien uur waren geen uitzondering. Bedrijfsongevallen en ziekten kwamen vaak voor. En doordat de lonen erg laag waren moesten ook veel kinderen werken om het lage gezinsinkomen aan te vullen. Als je geen werk had was je aangewezen op liefdadigheid, bedelarij of diefstal. Om betere arbeidsomstandigheden af te dwingen, gingen werknemers zich organiseren. Dat deden zij door vakbonden op te richten
Deze vakbonden streden voor hogere lonen, kortere werktijden en afschaffing van kinderarbeid. Door de verzuiling ontstonden er verschillende vakbonden. Sociaal democratische, protestante en katholieke. Deze vakbonden kregen al snel grote aanhang, zo konden ze druk uitoefenen op de overheid. Een deel van de arbeidsomstandigheden werd hierdoor wettelijk geregeld. En nog steeds spelen deze vakbonden een grote rol in Nederland.

De geschiedenis van de vakbond

Als werknemers het niet eens zijn met hun baas, gaan ze in gesprek met de vakbonden. Die behartigen hun belangen. Voordat er vakbonden waren, was het leven van een arbeider zwaar. 

Werknemers gingen zich organiseren

We gaan naar Engeland omdat daar één van de grote Europese veldslagen plaatsvond tussen de werkende klasse en de overheid. Een keiharde strijd tussen Margaret Thatcher met haar immense politiemacht aan de ene kant en vakbondsleider Arthur Scargill en zijn mijnwerkers aan de andere kant. Dit is Groot-Brittannië in 1984. Ik waarschuw de Britten: wat vandaag de mijnwerkers gebeurt, gebeurt u morgen. Tenzij u in opstand komt en zegt: ophouden. We laten ons niet koeioneren. Thatcher zag deze strijd als een oorlog, net zoals die tegen de Falklands. En ze noemde op een goed moment de stakende mijnwerkers zelfs the enemy within, de binnenlandse vijand. Terwijl Thatcher en Scargill geen millimeter aan elkaar toegaven, liep de staking uit de hand en vonden er ware veldslagen plaats. Engeland stond op de rand van een burgeroorlog. Wij hebben ieders steun nodig in deze strijd. Het wezen van onze samenleving is in het geding. Het recht moet zegevieren over de macht van het gepeupel. Thatcher wilde de mijnen zogenaamd efficiënter maken. Maar ze wilde minstens de helft van de mijnen sluiten. Vooral omdat de mijnwerkersbonden zo machtig waren. Zo'n negentig procent van de Britse energie werd opgewekt uit steenkool. En de mijnwerkers stonden volledig onder controle van de vakbond. Ze kon haar ideaal alleen bewerkstelligen..het ideaal van de vrije markt dat de Amerikaanse neocons voorstonden als ze de macht van de bonden brak. En dat kon alleen via de mijnwerkers. In 1984 waren er in heel Engeland meer dan 175 duizend mannen die hun geld verdienden in de mijnen. Gevaarlijk werk, maar het verdiende over het algemeen goed en meestal was het een baan voor het leven. De mijnwerkers hebben hier heel lang de beroepsbevolking gedomineerd. Deze mijn was al actief in 1926. Mijn vader en mijn opa deden allebei mee aan de staking van 1926, in het noorden. Ironisch genoeg werd de staking van 1984 vaak op dezelfde plaatsen uitgevochten door de zoons en kleinzoons van de mijnwerkers die daar in 1926 staakten. Het hele land zonder stroom. Dat was dus de bedoeling. Wwant zonder kolen geen elektriciteit. Dan zou Thatcher wel door de knieën gaan. Maar was de Iron Lady daar dan niet op voorbereid? Zegt ze dit niet aankomen? Tegenover het House of Parlement ontmoeten we Lord Bernard Ingham, voormalig perssecretaris van premier Thatcher. Mrs Thatcher kwam naar het ministerie van energie met maar één vraag: hoe pak ik Arthur Scargill aan? Ze wisten het niet. Zij zei: 'bereid je voor op problemen', want die verwachtte ze. Twee jaar later, in 1981 waren er tot haar verbazing en wanhoop geen voorbereidingen getroffen voor de eerste uitdaging van Arthur Scargill. Hij wou meer geld voor de mijnwerkers en zonder voorbereiding kon ze niet winnen. Dus sloot ze een compromis. Ze kocht het af, als het ware. Na de afgang in 1981 was Thatcher dus vastbesloten om het niet meer zo ver te laten komen. En ze verordonneerde dat er direct naast de kolencentrales voldoende kolen moesten liggen om het ten minste een jaar uit te kunnen zingen. Scargill voelde echter aan zijn water, dat hiermee zijn belangrijkste wapen uit handen werd genomen. Eén dag voor de staking had Scargill een gigantisch probleem: een gedeelte van zijn achterban liet hem in de steek en bleef aan het werk. En die verdeeldheid speelde Thatcher in de kaart, aldus Scargill. Arthur Scargill begon zijn staking in april. Hij verdeelde zijn bons door niet te laten stemmen. Hij had dus geen democratische steun. Kunt u zich een slechtere generaal voorstellen? Op het foute moment beginnen en interne verdeeldheid zaaien voor je begint: idioot. Thatcher steunde de werkwilligen met een enorme overmacht aan politie. Op de derde dag van de staking viel er in Nottinghamshire een dode bij ongeregeldheden tussen de mijnwerkers. Scargill riep zijn troepen terug. We stonden tegenover de helft van een 18.000 man grote politiemacht. Voor het eerst bij een arbeidsconflict in ons land, vielen ze ons aan met schilden en knuppels. Echt in de gevechtskledij, heel goed beschermd. Ze sloegen mensen bewusteloos. De eerste twee die omkwamen, waren postende stakers. Twee mijnwerkers kwamen om. Dus het ging hard tegen hard. Vrij veel mijnwerkers zeiden dat de politie ze had uitgelokt. Ik denk niet dat je dat ooit nog precies kunt achterhalen. Maar het ging er hard aan toe. Veel mensen maakten zich grote zorgen dat we in Groot-Brittannië een dergelijke confrontatie meemaakten. Bijna een echte veldslag op de velden van Yorkshire met politie te paard. Dat was geen prettig gezicht.De sfeer werd grimmiger en die zomer kwam het tot een aantal grote confrontaties tussen de politie en stakers. In heel Engeland werd met de staking bijna driekwart van de 190 mijnen stilgelegd. De zogenaamde flying pickets voerde overal in het land actie, maar na enkele maanden ging bij sommige gesloten mijnen een aantal stakers weer aan het werk. En dat zette kwaad bloed. Skabsels werden deze stakingsbrekers genoemd. Scabs, onderkruipsels. Het ging om politiek en klassenstrijd. Thatcher ging het gevecht aan en wilde de mijnwerkersvakbond vernietigen om de macht van de vakbonden te breken. Om de werkloosheid te laten stijgen en de lonen te laten dalen. En ook om de plannen van het socialisme te vernietigen. Zij was de Iron Lady, die alles wat socialistisch was haatte. Ze heeft ooit in een speech gezegd dat 'de samenleving niet bestond'. Ze had geen idee wat dat betekende. Dus het socialisme was haar helemaal vreemd. Ik heb nog steeds veel sympathie voor gewone werkende mensen. Ze worden door veel mensen belazerd. Maar het waren de vakbonden die deze mensen belazerden. En vakbondsacties hadden natuurlijk gevolgen. Ze gebruikten het Britse publiek als pionnen in hun spel. Dat is niet mijn idee van wat toen als socialisme werd verkocht. Barbaarse toestanden. De staking werd een langslepende kwestie waarbij het voor de stakende mijnwerkers armoe troef was. Veel gezinnen werden afhankelijk van voedseldistributie. De enige mogelijkheid om een warme maaltijd te krijgen was vaak alleen de gaarkeuken. Er was uiteindelijk maar een handvol mannen in Hadfield, dat tijdens de staking weer aan het werk ging. Maar van hen zijn er maar weinig na de staking in Hetfield gebleven We hebben 12 maanden gestaakt om een bedrijfstak en een gemeenschap te redden. En voor de komende generaties. De mensen die gingen werken en de staking braken, verwierpen vriendschappen, onze gemeenschap, werden buitenstaanders. We vergeven ze niet. Mijnwerkers steunen op elkaar. Je kunt in de mijn niet constant om je heen kijken om je maat te vinden. Je moet zonder te kijken, weten dat hij er is, dat iemand over je waakt. Als je steeds moet omkijken, doe je het verkeerde werk. Mijnwerkers zijn enorm loyaal. Wie die loyaliteit zomaar laat vallen, wordt nooit vergeven. Uiteindelijk moesten de medewerkers zich gewonnen geven. Na een jaar staken gingen ze zonder iets bereikt te hebben weer aan het werk. In de jaren daarna werden de meeste Engelse mijnen successievelijk gesloten. Hatfield Colliery ging in 1993 dicht. De dorpen rond de mijn zijn de klap van de verloren staking nooit echt te boven gekomen.

De staking van de Britse mijnwerkers

In de serie In Europa trekt schrijver Geert Mak door het Europa van de 20e eeuw  tot nu. Over de gruweldaden in de wereldoorlogen, censuur in de 21e eeuw, de wonden van de oorlog in Bosnië en terrorisme.

In Europa

In Europa geschiedenis

Over de serie In Europa

In 1984 wil de minister-president van Groot-Brittannië, 'Iron lady' Margaret Thatcher, een einde maken aan de macht van de vakbonden. Dit loopt uit tot een bloedige strijd met het mijnwerkersgilde. In totaal hebben de mijnwerkers een jaar lang gestaakt, zonder resultaat. In de jaren daarna worden talloze mijnen gesloten.

Macht van de vakbonden in het Verenigd Koninkrijk

De overheid heeft een wet opgesteld zodat mensen goed hun werk kunnen doen. deze wet heet de arbeidsomstandigheden wet, ofwel de Arbowet. Arbeidsomstandigheden hebben te maken met veiligheid, gezondheid en welzijn. De werkgever moet zorgen voor een goede werkplek. de werkgever moet ervoor zorgen dat er  veiligheidsschoenen en helmen zijn voor bouwvakkers.

De arbo-wet

Korte, actuele reportages gekoppeld aan leerstof voor leerlingen in de onderbouw van het vmbo.

Schooltv actueel

Schooltv Actueel

In landen waar geen Arbowet is hebben de werknemers het veel slechter dan wij hier in Nederland. Onze overheid zorgt ervoor dat wij werken onder omstandigheden die onze gezondheid niet aantasten.

Veiligheid, gezondheid en welzijn op de werkplek

De voorspelling is dat over een jaar of dertig tweederde van alle elektriciteit in de wereld door duurzame bronnen zal worden opgewekt. De energiesector is bezig met aanpassingen die deze overgang mogelijk moet gaan maken. Maar wat voor gevolgen heeft die energietransitie voor het landschap, de economie en de machtsverhoudingen in de wereld?

Op weg naar een duurzame samenleving 

Tegenlicht in de klas 

Tegenwoordig speelt de overheid een grote rol in ons leven. Ze zorgt voor scholen, ziekenhuizen, wegen en werkloosheidsuitkeringen. Vroeger liet de overheid veel taken over aan maatschappelijke organisaties of bedrijven. In de 19de eeuw is het  ziekenhuis bijvoorbeeld een particuliere instelling. Vaak opgericht door een groep vooraanstaande burgers of de kerk. Spoorwegen worden in die tijd aangelegd door particuliere bedrijven. In de 20ste eeuw gaat de staat zich bemoeien met aanleg van spoorlijnen. De overheid gaat dan steeds meer taken uitvoeren. Zo wordt de post tot in de jaren '80 van de 20ste eeuw bezorgd door een bedrijf dat volledig eigendom is van de staat. In de jaren '90 raakt Nederland in de ban van meer marktwerking en dus van privatisering. Privatiseren betekent dat allerlei overheidsdiensten volgens de marktwetten moeten gaan werken of dat een overheidsbedrijf in particuliere handen over gaat. De post wordt dan weer rondgebracht door een private onderneming en op het spoor rijden naast de NS, waarvan de overheid nog wel steeds alle aandelen heeft, ook andere bedrijven die niet van de overheid zijn. 

Particuliere bedrijven

De overheid speelt een grote rol in ons leven. Zij zorgt voor scholen, ziekenhuizen, wegen en uitkeringen. Vroeger was dat anders en waren dit soort taken in handen van particulieren. 

Post en trein

NPO Kennis maakt explainers en informatieve story's over onderwerpen die jongeren bezighouden, van Netflix tot klimaatverandering.

Npo Kennis header

Logo NPO Kennis

NPO Kennis

We reizen allemaal wel eens met het openbaar vervoer. In Nederland werkt de overheid samen met bedrijven om ervoor te zorgen dat het OV rijdt. Hoe dat werkt, lees je in deze story op NPO Kennis.

Story over de kosten van het openbaar vervoer

Wie betaalt de prijs van het OV?

De SER: de Sociaal Economische Raad, een orgaan dat de overheid al 60 jaar van advies voorziet op het terrein van sociaal en economisch beleid. De SER is een heel belangrijk instituut in Nederland, al reeds bijna 60 jaar oud. Dat is de kern van ons Nederlands overlegorgaan, waar sociale partners samenkomen. Heel bijzonder omdat dat gebeurt samen met kroonleden: topeconomen, topjuristen uit Nederland. Essentieel voor het functioneren van de polder in Nederland. Maar wat gebeurt er nu precies bij de SER? Hoe komt een advies tot stand? Het begint allemaal bij het dagelijks bestuur. Daar komen alle belangrijke mensen van de Nederlandse economie samen, daar wordt de agenda bepaald. 

Wij gaan vergaderen en we hebben niet veel tijd en een lange agenda. Tijdens de vergadering wordt bekeken welke adviesaanvragen over sociale of economische kwesties via de ministeries zijn binnengekomen en behandeld zullen worden in de SER. Hierna is het de beurt aan een benoemde commissie die het eigenlijke advieswerk voor zijn rekening neemt. Dames en heren, van harte welkom bij deze vergadering, de achtste vergadering van de commissie die het advies maakt over participatie van jongeren met het ontwikkelen… In de raadsvergadering wordt het advies al dan niet aangenomen door alle leden die zitting hebben in de SER. In die raadsvergadering zijn drie partijen vertegenwoordigd: er zijn 11 vertegenwoordigers van de werkgevers, 11 vertegenwoordigers van de werknemers en 11 kroonleden, onafhankelijke deskundigen die bijdragen aan het advies. Als we in de raadsvergadering bij elkaar komen is het advies in feite al vastgesteld, formeel gebeurt dat hier, in de praktijk gebeurt het daaraan voorafgaand. Dan hebben de achterbannen van werkgevers en werknemers ernaar kunnen kijken, er uiteindelijk een goedkeuring aan gegeven, dat zijn eigenlijk de belangrijke momenten en hier in volle openbaarheid ronden wij het dan af. Dan stel ik voor tot een afronding van dit agendapunt te komen. Ik onderstreep graag de waardering van verschillende kanten verwoord voor de bijdrage ook tijdens dit debat geleverd. Ik vond het buitengewoon interessant en bevestigend dat we er goed aan hebben gedaan dit onderwerp op onze agenda te plaatsen in het verlengde van de adviesaanvraag. Dus ik dank alle daarbij betrokkenen zeer en ik zou u willen voorstellen het advies nu unaniem vast te stellen. En ik stel vast, dat dat bij dezen gebeurd is. Dank u wel.

De Sociaal Economische Raad

De Sociaal Economische Raad (SER) adviseert de overheid over sociaal en economisch beleid. Maar wat moet er gebeuren voordat zo’n advies tot stand komt?

Hoe komt een SER-advies tot stand?

Arbeid, productie en bedrijf

Overheid en bestuur

H/V examenvideo's bij economie over samenwerken en onderhandelen.

Economie examen: samenwerken en onderhandelen

Bekijk ook

Extra's

Schooltv biedt meer dan video's! Ontdek onze extra inhoud:

Ontvang jij de nieuwsbrief al? Blijf op de hoogte door je aan te melden en ontvang elke maand een nieuwsbrief naar keuze in je inbox!

De minister zet een streep door de NTR en daarmee ook door Schooltv.          
Laat Schooltv niet verdwijnen. 

Strooigoed en pepernoten

Schrijf je in de voor de maandelijkse nieuwsbrief voor het laatste Schooltv PO-nieuws

Nieuwsbrief PO

Blijf op de hoogte van het laatste Schooltv-nieuws voor VO.

Nieuwsbrief VO

Contact

Schooltv Help

Veelgestelde vragen

Schooltv maakt educatieve content voor het onderwijs, bestaande uit video's en interactief materiaal. Altijd bij de les!

Over Schooltv

Over Schooltv.nl

Schooltv.nl is een videodatabase, gevuld met educatieve en informatieve videoclips, filmpjes, fragmenten, liedjes, animaties, lesvideo’s afleveringen, TV-programma’s, televisieseries, videoverzamelingen en afspeellijsten.