Name: Wat houdt ons tegen? in de klas
Uploaded: 2026-01-26T13:21:00+01:00
Duration: 10 min 41 s

Klas 1/2/3

Klas 4/5/6

De maatschappij
heeft het gepresteerd om die koe

de schuld te geven
dat er zo'n ellende in Nederland is.

En dat vind ik knap. Dat vind ik
heel knap als je dat kan doen.

Maar word je boos?
- Ja. Ben ik boos? Ja.

We stikken in onze eigen stikstof.

Jarenlang heeft de overheid
getreuzeld met nieuwe maatregelen,

maar nu lopen we toch echt
tegen grenzen aan.

Eerst moesten boeren uitbreiden,
nu moeten ze krimpen.

Velen gaan kopje onder
en gooien de handdoek in de ring.

Wat houdt ons
tegen de boeren uit de shit te helpen

en nieuw perspectief te bieden?
- Ze gaan allemaal naar de kapper.

Voorbereidingen voor de verkoping
van het vee dat in de veiling gaat.

We maken er een feestelijke dag van.

En dat we ook weten
dat die koeien die...

Deze koeien gaan allemaal
naar een nieuwe eigenaar.

Daar gaat niet één naar de slacht toe.
 

En daardoor weten wij die koeien,
die krijgen weer een een...

Een goede plek.
- Een goede plek.

De koeien van Piet
en Anje stoten te veel stikstof uit.

In 2012 kregen ze
een voorlopige vergunning voor
het neerzetten van hun nieuwe stal.

Later werd duidelijk dat hun bedrijf
door veranderende regelgeving toch
niet verder had mogen uitbreiden.

In eerste instantie hebben ook
zowel gemeente, provincie,

overheid gezegd van oh,

maar nee, zo erg is het niet. We gaan
voor jullie een oplossing verzinnen.

Nou, iedereen heeft zich ermee bemoeid.
Die oplossing is er niet gevonden.

Die is er gewoon niet.
Dus we hebben ons er bij neergelegd.

Maar we gaan er nooit vrede mee hebben.
- Met 3,8 miljoen runderen.

89 miljoen kippen,
10,6 miljoen varkens,

645.000 geiten en nog wat andere dieren
kent de Nederlandse veehouderij

de grootste veedichtheid van Europa.

In 2023 produceerden
de veestapel 75 miljard kg mest,

en dat is meer dan 19 miljoen mensen
in hun hele leven uit poepen.

Die mest zorgt voor zo'n 40%
van de stikstofneerslag in Nederland.

En dat maakt dat ons land de hoogste
stikstofdichtheid van Europa heeft.

In 2019 heeft de
hoogste bestuursrechter ons verplicht

de Europese verdragen na te leven.
Dat moet nu echt gaan gebeuren.

Maar wat is precies het probleem
van die stikstof?

Stikstof is
eigenlijk een heel belangrijk goedje,

want het levert in de landbouw
heel veel meer productie op.

Als je dat teveel hebt,
dan komt het in de natuur terecht.

Die planten die
heel goed stikstof op kunnen nemen,

zoals bramen, brandnetels,
overwoekeren die soorten

die niet tegen veel stikstof kunnen.
Dat is één effect.

Het andere effect is dat die stikstof
in de bodem leidt tot uitspoeling van

die stoffen, die voedingsstoffen
die de natuur ook nodig heeft.

Oké, dus eigenlijk,
als we op deze voet doorgaan,

dan maken we wel iets kapot
in de diversiteit aan soorten.

Ja, nou, dat is al gebeurd
voor een heel groot gedeelte.

En hoe komt het dat die veehouderij
voornamelijk verantwoordelijk is

voor die uitstoot?
We halen krachtvoer ver weg vandaan.

Van Brazilië bijvoorbeeld vandaan.
Dat gaat erin.

Er komen producten uit
en de mest blijft achter.

De producten wordt geëxporteerd. Maar
wij zitten met de shit eigenlijk.

Ja, maar dat probleem is
niet van gisteren.

We zitten al een hele tijd
in de shit. Letterlijk.

Ik kan al artikelen
tegen over mestoverschot
uit 1969.

Zo in de jaren tachtig ging het er
weer over.

In de jaren negentig
zaten we eigenlijk in de mestcrisis
die heel erg lijkt op die van nu.

Dus boeren kwamen in opstand.
De minister stapte op.

Er was een politieke crisis, dus
we zitten hier echt al decennia in.

De overheid
is er dus al even druk mee.

Maar structurele oplossingen bedenken
blijft moeilijk,

Vooral omdat ze
steeds tot dezelfde conclusie komen.

De veestapel moet krimpen en dat gaat
ten koste van het inkomen van de boeren.

Dus protesteren zij. Hoe moet het dan?

Mijn voorstel is
om bij het begin beginnen

en dat zijn die stikstofkranen
eigenlijk die nu wijd open staan.

Krachtvoer import en kunstmest
gebruiken in weilanden? Ja, als je.

Als je dat heel erg inperkt, dan lost
dat stikstofprobleem vanzelf op.

Ja, want dat gebeurt toch nog
steeds volop? Daar zijn we niet mee,

Daar zijn we niet mee gaan minderen met
die import van krachtvoer en kunstmest.

Nee, nee, helemaal niet. Maar goed,
het andere probleem is dus:

Hoe regel je dat financieel voor boeren?
Want ja, wat daarvoor nodig is,

is dat boeren ook met weinig koeien

en weinig melkproductie toch
een goede boterham kunnen verdienen.

Zo simpel is het.
En daarvoor is financiering nodig.

Dus je zou boeren moeten financieren
voor natuurbeheer.

Dat lijkt een soort
andere manier van denken.

Ja, je ziet
aan de landbouwsector eigenlijk

als als, ook als een dienstensector,
dus ook de zorg, onderwijs.

Zo heb je ook de landbouwsector
die ons van voedsel voorziet,

maar ook onze ecosysteem verzorgt.
- Ja.

Minder krachtvoer en minder kunstmest
betekent ook een lagere productie.

En dat heeft gevolgen.

De melkveehouderij
kan in principe heel goed overleven,

die gaat veel minder melk produceren.
Maar er zijn ook veel minder kosten.

En als de overheid meer financiert,
dan kan dat.

Wat een groter probleem zou worden is
de varkens- en de pluimveeindustrie

die drijven voor ongeveer 75%
op dat geïmporteerde krachtvoer.

- 75%?
- 75%. Dus als je daarmee stopt.

Ja, dat is, dat is gewoon.

Dan dan ja, dan hou je misschien nog
een kwart over,

maar misschien ook nog wel wel minder.
- Ja, het is een keiharde ingreep.

Het is een keiharde ingreep
en je moet door die pijn heen.

En dan kun
je het vanaf dat moment goed regelen.

Dat het samen kan gaan
met een gezond ecosysteem.

Voor Piet en Anje is het te laat.
Vandaag worden hún koeien geveild.

22 Wie biedt er 24? 2400 hier links

Rechts 2600.  Bijna 100.000 liter
uit zo'n correct uier.

26, 28 Hier voor 2800 geboden
één maal twee maal,

2800 voor de derde maal.
Hij is voor u.

Hoe zit het
met de boeren die deze koeien kopen?

Zien zij het zitten om te krimpen
en een deel van hun inkomen
te halen uit natuurbeheer?

Wij hebben nu ook
stroken met bloemen en...

En we hebben ook veel natuurgebied
pachten we van van het Fryske Gea.

Dan bij ons dan. Dus ja,
daar zijn we ook al mee bezig.

Je wordt er wel een beetje voor beloond,
maar niet gigantisch natuurlijk.

Nee.

1% van de melkplaass is natuurinclusief
boeren. Dat stelt helemaal niks voor.

Als iedereen zo gaat boeren,
dan is de melk gewoon onbetaalbaar.

Wordt onbetaalbaar. Voor mij is het wel
een optie, maar dat is geen optie

voor de consument.
- Die hebben we vaker gehoord.

Als de productie omlaag gaat, wordt
ons eten duurder. Maar is dat wel zo?

Eigenlijk zijn
de voedselprijzen nu ook heel hoog,

alleen dat zien we niet
in de supermarkt,

maar dat wordt
via de belastingen betaald omdat

er heel veel milieukosten zijn
aan het voedselproductie,

die we nu niet meenemen in de prijs
die de consument betaalt.

Dus hoe bedoel je dat? We betalen het
via de belasting, omdat we betalen
voor waterzuivering bijvoorbeeld.

Bijvoorbeeld als we
alles op een rijtje zetten, zien we

dat het voor de portemonnee
van de consument weinig uitmaakt.

Voor boeren ligt dat anders.

Zij gaan wel minder verdienen, Marije Klever
is een van die boeren.

Ze probeert natuurherstel een plek
te geven in haar manier van werken.

Ik doe wel verschillende maatregelen
die ook de biodiversiteit versterken,

omdat ik denk dat het ook heel mooi
is dat je als landbouw ook daar

Ja, die term wanneer
je dat bent weet ik niet precies,

maar je probeert wel de natuur
ook te betrekken bij je bedrijf.

En is de melk nog steeds jullie
belangrijkste verdienmodel
op dit moment?

Jazeker. Ja, dat is echt wel 80%
of zo van ons inkomen. Ja.

En geef je koeien nog krachtvoer?
- Ja, dat zeker.

Maar ik probeer
dat wel zo laag mogelijk te houden.

En ik probeer er
ook wel naar toe te werken dat

ik steeds meer voer van
mijn eigen land aan de koeien geef

en minder krachtvoer,
maar helemaal zonder.

Dat is denk ik een beetje een utopie.

En dit is kruidenrijk grasland.
Dus hier zie je wel dat

naast de gewone grassprietjes
zie je klavers en smalle weegbree.

Dus dit is ook een van
die natuurmaatregelen die je neemt.

Ja. Dus daar heb je
andere wortels in de bodem.

Dat is goed voor het bodemleven.
En ook boven de grond krijg je meer

insecten doordat
het gewoon veel gevarieerder is.

En dat is ook weer goed
voor de vogels.

En kost dit nou ook
meer dan gewoon gras?

Nu brengt dit jaarlijks ook
iets minder aan tonnen producten op

dan het gewone gras.
- Maar hoe vang je dat dan op?

Ik krijg hier een stukje vergoeding
voor vanuit het.

Vanuit agrarisch natuurbeheer.

Maar deze vergoeding
is helaas nog niet voldoende om

de verminderde inkomsten van Marije
te dekken. En dat zou wel moeten,

want we willen natuurlijk dat meer
boeren haar voorbeeld gaan volgen.

Dat levert ons
een ontzettend rijk landschap op.

Maar liefst bijna de helft van heel het
Nederlandse landoppervlak is weilanden.

En dat zijn
nu voor het grootste deel grasakkers,

waar bijna geen insecten voorkomen,

bijna geen vogels, Helemaal geen
wilde plantensoorten.

Dat kan gewoon weer een explosie
van natuurlijke rijkdom worden.

Dus je krijgt mooiere natuur,
je krijgt gezondere ecosystemen,

maar je krijgt ook
minder kans op overstromingen

omdat onze weilanden
weer veel meer water vasthouden.

Je krijgt minder klimaatuitstoot
omdat het veen niet langer in klinkt.

Dat klinkt natuurlijk
als een prachtig toekomstbeeld,

maar zijn de boeren hier ook klaar
voor? We gaan naar Erwin Wunnekink.

Hij is niet alleen vijfde generatie
boer, maar ook bestuurder bij Land

en Tuinbouworganisatie Nederland
en toezichthouder

bij veevoederproducent ForFarmers.

Wat vinden deze organisaties
van het idee

om minder krachtvoer
en minder kunstmest te gebruiken?

Waar we naar kijken is
van kun je milieudoelen halen?

Wat zijn dan de dingen?
Nou, het voer wat hier ligt.

Ik kan er voor kiezen
om naar veel krachtvoer in te stoppen

of weinig kracht voorin te stoppen.
Dat krachtvoer.

Er zitten wel heel veel elementen
in die die koe ook gezond houden

en mineralen en dat soort zaken.

Omdat die niet meer in de wei zitten.
- Nee, niet meer in de wei.

Maar ik weet niet als je kijkt naar.
- Dat wordt ook wel gezegd.

Dat het allemaal. Het soort golfbanen
zijn geworden die.

Daar zie je dat. En dat is ook
waar we nu ook. En dat zie je ook.

Die trends zie je nu ook. Wij zijn
ook bezig met kruidenrijk grasland.

Dat is weer nieuw leren.

Maar als je dat dan voor elkaar hebt,
dan heb je minder krachtvoer nodig.

Exact. Het feit
dat ik grond laat liggen

omdat ik daar in plaats van, laten we
zeggen, heel productief grasland op doe.

Dat ik daar heel extensief
kruidenrijk grasland op doe.

Of ik zet er extra houtwal erin.
Daar zou ik dan graag een.

Dat zie ik dan als een groene dienst.
- Een maatschappelijke dienst.

Het is een maatschappelijke dienst.
De wegenbouwers die.

Die betalen we ook met elkaar
om wegen aan te leggen.

Nou, laat ons dan ook een vergoeding
krijgen voor die maatschappelijke
dienst en die heet natuurbeheer.

Ja, en dan zou ik dan wel zeggen van ja,
dan moet het wel een vergoeding zijn

waar ik ook,
laten we zeggen op kan investeren.

Dus het moet niet met drie jaar
weer anders zijn.

Ja, er is nu een enorme bak geld
beschikbaar voor uitkoopregelingen.

Dan kan je ook zeggen je moet niet
uitkopen, je moet gewoon omschakelen.

 
Daar ben ik het direct mee eens.

een bijdrage aan kan leveren.
- Natuurinclusief boerin ben je eigenlijk.

Wat houdt ons tegen? in de klas

Logo Omroep Human - Bont

LOGO OMROEPEN

HUMAN

In 'Wat houdt ons tegen?' onderzoekt schrijver en journalist Jeroen Smit samen met klimaatjournalisten Daphné Dupont-Nivet en Jan van Poppel hoe we grote problemen op het gebied van klimaat, milieuvervuiling, en voedsel- en warenverspilling het hoofd kunnen bieden.

Wat houdt ons tegen logo

Wat houdt ons tegen?

Nederlandse boeren zitten met een enorm mestoverschot en spelen een sleutelrol in de stikstofcrisis. De natuur lijdt, de landbouw loopt vast. De nieuwe stikstofplannen bieden nog geen oplossing. Wat houdt ons tegen om boeren echt uit de shit te helpen? Om samen te werken aan een nieuw verdienmodel waarin zowel boeren als de natuur kunnen floreren? We gaan op zoek naar perspectief voor een landbouwsysteem dat zijn grenzen bereikt heeft.

Milieu en klimaat

Arbeid, productie en bedrijf

Veehouders en stikstof

Bekijk ook

Extra's

Schooltv biedt meer dan video's! Ontdek onze extra inhoud:

Ontvang jij de nieuwsbrief al? Blijf op de hoogte door je aan te melden en ontvang elke maand een nieuwsbrief naar keuze in je inbox!

De minister zet een streep door de NTR en daarmee ook door Schooltv.          
Laat Schooltv niet verdwijnen. 

Carnaval polonaise

Schrijf je in de voor de maandelijkse nieuwsbrief voor het laatste Schooltv PO-nieuws

Nieuwsbrief PO

Blijf op de hoogte van het laatste Schooltv-nieuws voor VO.

Nieuwsbrief VO

Contact

Schooltv Help

Veelgestelde vragen

Schooltv maakt educatieve content voor het onderwijs, bestaande uit video's en interactief materiaal. Altijd bij de les!

Over Schooltv

Over Schooltv.nl

Schooltv.nl is een videodatabase, gevuld met educatieve en informatieve videoclips, filmpjes, fragmenten, liedjes, animaties, lesvideo’s afleveringen, TV-programma’s, televisieseries, videoverzamelingen en afspeellijsten.