Name: Wat houdt ons tegen? in de klas
Uploaded: 2026-01-30T13:19:59+01:00
Duration: 10 min 42 s

Klas 1/2/3

Klas 4/5/6

En als je hier dan in de zomer komt,
dan staan daar hele grote sproeierbogen

en er wordt daar meer dan vijftig kuub
per uur uitgetrokken.

Vijftig kuub per uur klinkt als veel

En jij gebruikt in een heel jaar
nog geen vijftig kuub.

Dat zijn grote cijfers.
- En het is grote cijfers.

Schoon water uit de kraan.
We nemen het voor lief.

Hoe lang kunnen
we ons deze luxe nog permitteren?

Drinkwaterbedrijven luiden
de noodklok.

Als we niks doen,
zitten we in 2030

met een gigantisch tekort
aan drinkwater van 100 miljard liter.

Dat is het volledige
jaarlijkse waterverbruik...

van alle inwoners van de provincie
Gelderland. Zo erg is het dus gesteld.

En let op, de belangrijkste bron
van ons drinkwater is grondwater.

En dat wordt ook gebruikt
door de industrie en de landbouw.

Iedereen snakt naar water. En zo
blijft er te weinig over voor de natuur.

Zoals voor deze kastanje
die net na de zomer al verkleurt.

Wat is hier aan de hand?
Deze kastanje is al helemaal bruin.

Ja, na dit jaar zien we
dat dat extra vroeg is.

Ook omdat we te maken hebben
met een droogte.

En ja, de bomen hebben gewoon
ook last van van waterstress

en daardoor laten ze eigenlijk
hun blad ook eerder vallen dit jaar.

De bomen hebben last van waterstress.
Dat klinkt serieus.

Realiseren wij ons
dat genoeg? Waterstress?

We zijn natuurlijk
wel heel erg gewend dat we altijd
voldoende water beschikbaar hebben.

En ook van goede kwaliteit voor alles
en iedereen.

Ja, Nederland Waterland.
- Ja, ja, eigenlijk wel.
 

Als we 1 probleem niet hebben..
- Ja.

Maar dat probleem hebben we
dus duidelijk wel.

Ons water is niet onbeperkt
beschikbaar en dat is te zien.

Het grondwater staat veel te laag.
- Zullen we eens ergens gaan boren
in de grond?

Want je hebt zo'n mooie boor bij?
- Ja, ik heb.

Ik heb in Wageningen
meegedaan met het NK grondboren.

Da's zwaar he?
- Ja, dat is heel zwaar.

Ja dat is echt zo.
- Zullen we hier eens boren dan?

Ja, let's do it.
- Ja één twee.

En als ik zo in het gat kijk.

Dan zouden we nu ongeveer
bij het grondwater moeten zitten.

Ja, ik denk het wel ja.

Dan zitten we drie decimeter onder
de beekbodem zit het grondwater.

Als mensen niet zoveel hadden
ingegrepen in het watersysteem,

dan stonden we nu onder water.
- Oké.

Dan hadden we hier niet gestaan.
- Hadden we hier niet gestaan?

Nee, dit is echt een gevolg
van menselijk handelen.

Drinkwaterbedrijven trekken dus al aan
de bel en de natuur stikt van de dorst.

En al die problemen, die hebben we
dus vooral aan onszelf te danken.

Hoe wordt er door de mens ingegrepen
in dat watersysteem?

Eigenlijk is
het hele stelsel vooral gericht
op het voorkomen van wateroverlast.

 
Dat dat is één oorzaak.

Je vroeg naar meerdere oorzaken,
andere oorzaken.

Dat zijn grondwaterwinning voor de
drinkwaterbedrijven en in de industrie,

maar ook voor beregening.
Want ja, als je.

Van onze tuinen?
- Van onze tuinen,

maar ook in de landbouw vooral.
Er wordt ook heel veel beregend.

En als je hier dan in de zomer komt,
dan staan daar hele grote sproeierbogen

en er wordt daar meer dan vijftig kuub
per uur uitgetrokken.

Vijftig kuub per uur klinkt als veel.

En jij gebruikt in een heel jaar
nog geen vijftig kuub.

Dat zijn grote cijfers.

Het is grote cijfers. En
vanuit een boer is het te begrijpen.

Hoewel een boer
ook anders kan boeren.

Er zijn ook boeren die het anders doen,
die veel zuiniger omgaan met water.

Ja, maar als je eenmaal
in dat hele intensieve systeem zit

en je moet hoog productief boeren.
- Je moet veel produceren?

Je moet heel veel produceren, dan is
dat wel te begrijpen dat je zo handelt.

Dat is precies de situatie
waarin ook boer Robbert zich bevindt.

Iedereen wil eigenlijk grondwater.

Wij hebben het nodig
voor onze gewassen gezond houden,

want zonder water
kunnen wij geen gewassen telen.

Dat dat houdt gewoon op dan.

Je kunt eigenlijk, vind ik dan moeilijk
tegen iemand zeggen van nou oké,

wij vinden dat jullie teveel
water gebruiken, dus het moet minder.

Punt. Nou dat.
Volgens mij werkt het niet zo dan.

Wij moeten
ook een alternatief dan hebben.

Stel je kan in de zomer
niet dit gebruiken, niet beregenen.

Wat gebeurt er dan?

Dan met name die Frieslander
aardappelen en die rode uien die.

Ja, die planten die.
Die overleven dat niet zeg maar.

Die gaan eigenlijk halverwege
de groei en gaan die gewoon dood.

En tegen dit probleem loopt de boer
elk jaar weer aan.

In welke cyclus zit de
intensieve landbouw precies gevangen?

Na de natte herfst en wintermaanden
willen boeren zoals Robert

zo snel mogelijk het land op.
Daarvoor moet het grondwaterpeil omlaag.

Afvoeren dus,
bijvoorbeeld via sloten.

In de zomer is het warm
en valt er weinig neerslag.

Veel boeren beregenen daarom
hun gewassen

en dat water wordt grotendeels opgenomen
door de planten en een deel verdampt.

Het sijpelt dus niet terug de bodem in.
Om het grondwaterpeil aan te vullen.

En daar komt klimaatverandering nog
eens bovenop.

Met hetere, drogere zomers
waarin de watervraag stijgt.

In recente droge periodes verdrievoudigt
het watergebruik van de landbouw.

Het wordt dus in de zomer steeds
heter en droger en daarop reageren we

door alleen maar meer water uit de
grond te slurpen. Dat is niet slim.

Het erge is we weten niet eens
precies hoeveel grondwater

er door boeren wordt onttrokken.
 

Wordt er eigenlijk gekeken naar
hoeveel van die onttrekking er zijn?

Hoe groot is die impact daarvan?

Weten we dat?
- Dat weten we onvoldoende,

omdat de waterschappen
Die moeten eigenlijk zorgen

dat dat goed geregistreerd wordt
en die doen dat niet.

Maar waarom niet?

Ja, dat moet
je aan die bestuurders vragen.

Ja, want het klinkt gek
dat we die grote onttrekkingen,

die toch een groot onderdeel zijn
van dat grondwaterprobleem

wat we hier voor ons zien,
dat we dat niet registreren.

Dan denk ik dat is wanbeleid, dat is
het waterbeheer van de vrije markt,

noem ik het. We laten het
aan iedere individuele over,

waardoor we
er met z'n allen slechter van worden.

We hebben net gehoord en we zien
hoe laag het grondwater staat.

We zien het überhaupt in deze beek.

Het water had
tot ons tot onze kin moeten staan.

Dus wat is
de oplossing voor dit waterprobleem?

Ja, je zou er best iets aan kunnen doen.
Je zou kunnen zeggen nou,

als je onttrekt, zet er een meter op
en voer eventueel een tarief in.

Als je teveel onttrekt
dat je dan gaat gaat dokken.

Naast dat er niet goed wordt bijgehouden
hoeveel water de boeren uit de grond

halen, weten we uberhaupt niet hoeveel
grondwater er precies in de bodem zit.

Dat brengen onderzoekers nu
voor het eerst in kaart.

En niet met een boor in de grond,
maar vanuit de lucht.

Hoeveel water zit er eigenlijk
onder de grond?

Ja, ja, die helikopter, die vliegt
in lijnen door het landschap.

Ja, het doet echt heel veel metingen.

Dus als een boer hier aan
het maaiveld zoet grondwater heeft,

dan weet hij dat natuurlijk,
want dat is nodig voor zijn gewassen.

Maar tot voorheen wisten ze niet
eigenlijk van hoeveel zoetwater

er is voordat je in het zoute komt.
- Maar dat is fascinerend, toch?

Ik bedoel die we.
We gebruiken dat zoete water volop.

De industrie gebruikt het.
Mensen gebruiken het.

Burgers. Boeren gebruiken het.

Ja, en we weten eigenlijk niet hoeveel
er precies op die plekken zitten.

Dankzij dit soort
metingen weten we dat dus straks.

We weten het nu in Zeeland al.
- Echt waar? - Maar straks weten we dat

ook voor de andere gebieden
die we nu aan het analyseren zijn.

Het is echt wel relevant
om te weten, toch?

Ja natuurlijk.
- Er is nog veel om uit te zoeken.

Zowel hoeveel grondwater we gebruiken
als hoeveel grondwater er is.

Één ding weten we al wel lange tijd
we kunnen niet zo doorgaan als nu.

Na 1976
is de studiecommissie Waterbeheer,

Bos, Natuur en Landschap verschenen.
Dat was zo'n stapel rapporten.

Daarna in de jaren 90 nationaal
onderzoeksprogramma Verdroging.

Zo'n stapel rapporten,
promotieonderzoeken.

Er is gigantisch
veel is er verschenen.

Echt, je kan
er een boekenkast mee vullen.

Maar we staan hier anno 2025
in een opgedroogde beek te praten

over een probleem waar het nota bene
vijftig jaar geleden al over ging.

Althans met stikstof.
- Maar hoe kan dat?

Dat gebrek aan daadkracht
bij bestuurders?

Ik zeg wel eens dat de verdroging is.
vergeet je stikstofprobleem.

Of het hoort bij behoorlijk bestuur.
Dat je weet wat je doet

in je watersysteem
en dat je opkomt voor alle belangen.

Dus hier is overheidsregie
voor nodig.

Die overheidsregie, daar kan één man
wel wat in betekenen.

De Deltacommissaris
die advies geeft aan beleidsmakers

en ze aanzet om te veranderen,
heet Co Verdaas.

Ja, stap voor stap

zijn we zeg na honderden jaren
van water afvoeren nu aan het kijken.

Ja, hoe kunnen we weer het water daar
waar het valt ook vasthouden,

opvangen en
die voorraad op peil houden?

Met name ook de landbouw zit in
in een soort klem.

Die hebben te maken met droge zomers.

Ja, dat waterpeil is aan het zakken
en tegelijkertijd hebben ze water nodig

om de droogte te compenseren,
zal ik maar zeggen.

Waterschappen houden sinds 2012
eigenlijk nauwelijks meer bij hoe

dat met die onttrekking zit?
Ja, hoe is dat mogelijk?

Omdat het heel lang
geen urgent vraagstuk was.

En wij moeten ook nu laten zien
dat we dat op orde gaan brengen.

Want als je niet weet
wat er wordt onttrokken,

dan kijk je ook een beetje
in een in een black box natuurlijk.

Wanneer weten we
wat er wordt onttrokken?

Ja, kijk, het gaat om duizenden,
zo niet tienduizenden onttrekkingen.

Voor vele honderdduizenden liters.

Ik weet dat dat,
nu die actie volop is ingezet,

dat mensen
ook wordt gevraagd meldt u.

En in 2028 zou dat in verordeningen,
in wetgeving,

Zou dat gewoon
ook echt vastgelegd moeten zijn,

zodat alle partners Ja,
eigenlijk ook ja.

Niemand wilde denk ik ook onderuit.
Maar dat het gewoon geregeld is.

Ondanks het feit dat we
tien jaar hebben lopen aanmodderen,

zeg jij de komende twee jaar
gaan we het oplossen.

De komende twee jaar
gaan we de koers overleggen.

Dat we het gaan oplossen raakt echt
aan ondernemers

en en de omgeving van mensen.

En dat kost ook jaren
om dat uit te voeren.

Dus dus prima. Dat is mooi,
Maar de Raad van de Leefomgeving

en Infrastructuur oordeelde,
een jaar geleden nog maar,

het lukt onvoldoende om "water
en bodem sturend",

want zo heet dat waar je mee bezig bent,
om dat om dat op orde te krijgen.

De bestuurlijke wil
en daadkracht ontbreekt.

Ja, ja, ja,
ik heb ook in die raad gezeten.

Het zou gek zijn
als ze hadden opgeschreven

Het is allemaal op orde
en ik wil me daar niet mee afdoen.

Ja, maar als je een land 200 jaar
hebt ingericht op water afvoeren.

Nee, dat begrijp ik allemaal wel.

Ja, dat kost tijd.
- Maar gaan we op tijd zijn?

We hebben net,
je hebt net even geschetst, we moeten
nu echt aan de slag.

Inmiddels is eigenlijk voor iedereen onomstreden.
Ja, dit moet gewoon op orde brengen.

Ja, ja, en dat kost ook even tijd.
- Daar sluipt die ontspanning er weer in.

Even de tijd geven, even ruimte
maken. Het is een cultuurverandering.

Maar dat steeds als je dat zegt,
moet ik weer denken aan de woorden
vlak daarvoor.

Die zeggen van nou, het is echt nu,
we zitten er midden in,

het is nu nodig.
- Ja, maar het loopt dus ook.

Ook in ons kikkerlandje kampen we steeds vaker met droogte als gevolg van klimaatverandering. Wat betekent dit voor de landbouw, de natuur en ons drinkwater? Klik op de afbeelding om de story te lezen.

Scrollverhaal over overlast door droogte

Wat zijn de gevolgen van droogte in Nederland?

In 1953 vindt de watersnoodramp plaats. In één nacht overspoelen grote delen van Zuidwest-Nederland. Duizenden mensen raken hun huis en vee kwijt en er vallen ruim 1800 dodelijke slachtoffers. Na deze ramp wordt er besloten om Nederland rigoureus beter te gaan beschermen tegen het water. In 1957 wordt er begonnen aan de bouw van de allereerste Deltawerk. Inmiddels zijn er 14 Deltawerken gebouwd om een vuist te maken tegen het water.

Interactieve schoolplaat over de Deltawerken

De Deltawerken

De waterschappen beschermen ons onder andere tegen overstromingen en houden ons water schoon. Hoe gaat het bestuur van de waterschappen in zijn werk? Klik op de afbeelding om de story te lezen.

Story over de werkzaamheden van waterschappen

Wat doet een waterschap?

In de zomer van 2019 komt de temperatuur in Nederland voor het eerst in de geschiedenis boven de 40 graden Celsius. Deze extreme hitte is het gevolg van klimaatverandering. Hoe komt dit en wat kunnen we ertegen doen? 

Scrollverhaal over klimaatverandering en een leefbaar klimaat

Klimaatkansen 

grondwater bij een boerderij

Logo Omroep Human - Bont

LOGO OMROEPEN

HUMAN

In 'Wat houdt ons tegen?' onderzoekt schrijver en journalist Jeroen Smit samen met klimaatjournalisten Daphné Dupont-Nivet en Jan van Poppel hoe we grote problemen op het gebied van klimaat, milieuvervuiling, en voedsel- en warenverspilling het hoofd kunnen bieden.

Wat houdt ons tegen? in de klas

Wat houdt ons tegen logo

Wat houdt ons tegen?

Al jaren klinkt de noodklok over droogte: zodra de temperaturen stijgen, ontstaan problemen. Drinkwaterbedrijven voorspellen dat in 2030 een tekort van ruim 100 miljoen kubieke meter dreigt. Hoe kan dat in waterland Nederland? Het heeft alles te maken met de inrichting van ons land en de manier waarop we met water omgaan. Klimaatverandering maakt de situatie erger door langere droge periodes. Wat houdt ons tegen om slimmer en duurzamer met ons water om te gaan, voordat tekorten onvermijdelijk worden?

Milieu en klimaat

Natuurlijke omgeving

Nederland droogteland

Bekijk ook

Extra's

Schooltv biedt meer dan video's! Ontdek onze extra inhoud:

Ontvang jij de nieuwsbrief al? Blijf op de hoogte door je aan te melden en ontvang elke maand een nieuwsbrief naar keuze in je inbox!

De minister zet een streep door de NTR en daarmee ook door Schooltv.          
Laat Schooltv niet verdwijnen. 

Koolmeesje op vetbol

Schrijf je in de voor de maandelijkse nieuwsbrief voor het laatste Schooltv PO-nieuws

Nieuwsbrief PO

Blijf op de hoogte van het laatste Schooltv-nieuws voor VO.

Nieuwsbrief VO

Contact

Schooltv Help

Veelgestelde vragen

Schooltv maakt educatieve content voor het onderwijs, bestaande uit video's en interactief materiaal. Altijd bij de les!

Over Schooltv

Over Schooltv.nl

Schooltv.nl is een videodatabase, gevuld met educatieve en informatieve videoclips, filmpjes, fragmenten, liedjes, animaties, lesvideo’s afleveringen, TV-programma’s, televisieseries, videoverzamelingen en afspeellijsten.