Name: Wat houdt ons tegen? in de klas
Uploaded: 2026-02-17T14:43:22+01:00
Duration: 10 min 52 s

Klas 1/2/3

Klas 4/5/6

Uiteindelijk zijn we doorgeschoten
in hoe ons vlieggedrag is.

Een weekendje shoppen in Barcelona,
omdat het eigenlijk net zo goedkoop is

als een weekendje in Utrecht te
shoppen, slaat natuurlijk nergens op.

Vliegen heeft een enorme impact op
ons klimaat. Die moet naar beneden.

Dat betekent niet dat
iedereen nu moet stoppen met vliegen.

Want hoe vaak mensen het vliegtuig
pakken, dat verschilt nogal.

Je kunt het idee hebben dat iedereen
vliegt omdat je dat voorbij ziet
komen op social media, maar het is zo

dat eigenlijk maar een klein deel van
de mensen de meeste vluchten maakt.

En er zijn ook
een heleboel mensen die

helemaal nooit vliegen
of gevlogen hebben.

Gemiddeld maakt elke Nederlander
ieder jaar één retourvlucht.

Maar zo gelijk is het niet verdeeld.

De helft van de Nederlanders
vliegt in een jaar helemaal niet.

En slechts 13% van de mensen
maakt de helft van alle vluchten.

Dit zijn de veelvliegers. Die vliegen
minstens drie keer per jaar.

Een minderheid van die vluchten
is zakelijk. De meesten zijn privé.

Vliegen jullie vaker per jaar?
- Nou, gemiddeld wel drie, vier,

vijf, zes keer per jaar, maar.
- Eigenlijk wel.

Twee á drie keer.
- Drie keer, twee?

Twee, drie, vier keer per jaar of zo.

Ja, en denken jullie al snel
over de klimaatimpact van vliegen?

Ja, ja, daar denken we over na.
-We hadden het er net nog over.

Ja?
- Jawel. Of we ook een beetje
vliegschaamte hebben.

En dat hebben we wel, ja.
- Nee, dat dat hebben wij niet.

Nee, als mijn ouders zeggen
we gaan naar Turkije,

dan zeg ik: nou nee,
laten we nou naar Limburg gaan of zo.

Ja? -  Nee, natuurlijk niet. Nee, ik
ga lekker naar Turkije natuurlijk.

Als we de klimaatimpact van
de luchtvaart terug willen dringen,

is het dus slim om ons te richten
op het gedrag van die veelvlieger.

Hoe zorgen we ervoor dat juist zij
het vliegtuig wat vaker laten staan?

De veelvliegers zijn mensen
die vaak hoger opgeleid zijn,

ook een hoger inkomen hebben
en bijvoorbeeld

in een periode in hun leven zitten
waarin ze ook vaker weg kunnen.

Dus bijvoorbeeld niet
een gezin hebben om voor te zorgen.

Ja, dat klinkt ook
als mensen die zich toch wel in meer

of mindere mate bewust zijn
van het vraagstuk van het klimaat

en de relatie met veel vliegen.
- Ja, ja, dat klopt.

Hoe komt het dan
dat ze dan toch veel blijven vliegen?

Ja, dat kan
verschillende redenen hebben. Het
systeem houdt het misschien in stand.

Maar er zijn ook psychologische
factoren die dat in stand houden.

En dat kan te maken hebben met wat
jij denkt, wat anderen zoals jij doen.

Dus de sociale norm dat je denkt: mijn
buren vliegen ook, het hoort erbij.

Maar je kan bijvoorbeeld denken
van nou,

ik ben al vegetarisch aan het eten,
ik heb al een elektrische auto.

Die ene keer extra vliegen,
dat mag dan wel.

Dat mag dan wel.

We kijken als we, als
we naar gedrag van individuen kijken,

ook altijd wel.
Als je een analyse daarvan maakt.

Wat is nou de invloed van het systeem
als het om gedragsverandering gaat?

Dan is het eigenlijk heel simpel.

Zolang het ongewenste gedrag aantrekkelijker
is, op wat voor manier dan ook,

dan het gewenste gedrag,
namelijk minder vliegen,

wordt het heel moeilijk om dat
gedrag veranderd te krijgen.

Daarom vind econoom Paul
Schenderling, dat

we veel vliegen
onaantrekkelijker moeten maken.

Daarvoor hebben we echt een andere
belasting op vliegtickets nodig.

Dus niet zoals nu een paar tientjes
als vast bedrag per ticket.

Maar wat we nodig hebben
is eigenlijk een beetje wat we nu
al bij de inkomstenbelasting hebben.

En dat zouden eigenlijk
bij vliegtickets ook moeten doen.

Dus je zou gewoon een drie jaars
gemiddelde moeten bijhouden

van het aantal kilometers
dat iemand in totaal heeft gevlogen.

En vervolgens zou je moeten zeggen
over die eerste pakweg

duizend kilometer betaal je een laag
percentage mensen die bijvoorbeeld

meer dan duizend kilometer en dan tot
2000 betalen, een iets hoger percentage.

En de echte veelvliegers,
bijvoorbeeld 3000 kilometer of meer,

betalen een substantieel hoger
percentage over hun gevlogen kilometers.

Maar volgens mij zijn er wel
plannen van de overheid

om toch ook een een belasting
in te stellen op verre vluchten.

Ja, dat helpt een beetje. Maar
wat nog steeds echt moet gebeuren is

dat er echt ook een prikkel in zit
voor hele rijke mensen,

om echt te voelen wat je het klimaat
of de bredere aarde aandoet.

En dat kan alleen
als er echt een prikkel vanuit gaat.
Economen noemen dat gewoon heel simpel.

Er moet gewoon echt een pijn
in je portemonnee zitten voordat

je je gedrag verandert.
Zo simpel is het eigenlijk.

Maar in het huidige systeem worden we
juist almaar verleid om meer te vliegen.

Simone Wiegman kan het weten.
Ze werkte ooit voor de KLM,

maar voert nu actie
tegen hun frequent flyer programma.

Zo'n frequent flyer programma,

die geeft beloningen aan mensen
die heel veel vliegen.

 
Wat voor beloningen dan?

Gratis vluchten.
Je kan als eerste aan boord.

Je kan de rij langs?
- Je kan de rij langs.

Dat voelt wel lekker.

Het is ook fijn
toch als je lekker snel kan reizen.

Maar eigenlijk die mensen die
dus frequent flyer zijn, die hebben
dat jaar al tien keer gevlogen.

Je zou eigenlijk daarom
als laatste aan boord moeten gaan.

Ze worden beloond
voor de verkeerde dingen?

Je wordt beloond
voor de verkeerde dingen.

KLM beloont mensen die veel vliegen,
maar tegelijkertijd hebben ze ook

het doel om in 2050 netto
geen CO2 meer uit te stoten.

Maar voelt dat niet wrang soms ook
dat je je aan de ene kant inzet

om steeds duurzamer te worden,
om toe te werken naar dat 2050 doel.

Aan de andere kant heb je een systeem
dat mensen die veel vliegen

meer punten oplevert.
En ik heb even gekeken.

Je kunt met die punten
letterlijk een vlucht kopen.

Ja, ik snap wel
dat je zegt dat het wrang is.

En tegelijkertijd denk ik ook
dat het niet gek is

dat de mensen die zoveel vliegen, dat
we daar een bepaalde band mee hebben.

En ik denk niet
dat mensen minder gaan vliegen

omdat wij dat
Flying Blue programma afschaffen.

Maar het is wel een ambitie
om in 2050, dus netto.

In 2050 net zero te zijn.
Net zero te zijn.

Gaat dat lukken, denk je?
- Ik hoop het wel, ja.

Een van de manieren waarop
KLM haar uitstoot wil verminderen,

is door op
alternatieve brandstoffen te vliegen.

Dat zijn brandstoffen
die gemaakt zijn niet van aardolie,

maar van afvalstromen.

En het beste voorbeeld is misschien
wel van afgewerkt frituurvet.

Ja, en is dat dan,
Kunnen we dat dan duurzaam noemen?

Is altijd zo'n moeilijk woord natuurlijk.

 
Het is nog steeds vervuilend

om te vliegen
op een minder vervuilende brandstof.

Het verschil zit hem erin dat we geen
fossiele olie uit de grond halen,

maar eigenlijk bestaande CO2
vanuit reststromen gebruiken
om opnieuw brandstof van te maken.

Er komt geen nieuwe CO2
in de atmosfeer terecht.

Ja, jullie hebben ook een fabriek.
 

Of die zijn jullie aan het bouwen
in Delfzijl. Hoe gaat dat?

Dat is een heel lang proces
en daar gaan we

honderdduizend ton kerosine maken
van afval.

Honderdduizend ton.
Dat klinkt als veel.

Hoeveel is dat? Zou
je even moeten vergelijken met iets.

Dat is 2% van het volume
wat KLM op jaarbasis gebruikt.

Oké, dat is. Dat klinkt dan ineens
weer heel weinig.

Ja, dat is een begin,
maar wel een heel groot begin.

Een begin is het zeker, maar er is
flink wat werk aan de winkel.

De Europese Unie
heeft als doel gesteld dat

in 2050 voor 70% op alternatieve
brandstoffen wordt gevlogen.

En hoe haalbaar is dat, 70%?

Dat is een enorme uitdaging.

Die fabriek die wij nu bouwen,
die is voor 2% van KLM.

Als je naar 70% wilt,
dan begrijp je

dat er heel veel fabrieken gebouwd
moeten worden.

Daar moeten heel veel investeringen
in gedaan worden.

Dus je hebt heel veel geld nodig.
En daar zit een van de bottlenecks.

Maar de andere bottleneck is
in de grondstoffen.

Ja, want hoeveel frituurvet heb je?

Daar is niet genoeg om de hele
luchtvaart op te laten gaan.

Niet de hele middag friet eten Theye!
- Nou...

Er wordt ook hard gewerkt
aan echt duurzame technologieën

zoals elektrisch vliegen
of op waterstof vliegen.

Maar ook dat staat allemaal nog
in de kinderschoenen. En
ondertussen vliegen we meer en meer.

De luchtvaart gaat de komende 25 jaar
waarschijnlijk verdubbelen.

En het lijkt er dus niet op dat duurzame
technologie die groei bij kan benen.

Als dat allemaal zo onzeker is.
Want die onzekerheid, die is er.

Die is er ook bij jullie, bij KLM.
Moet je dan niet óók als airline zeggen:

Misschien moeten
we gewoon minder gaan vliegen.

We moeten gewoon vluchten schrappen
om dat klimaat te redden.

Maar als wij vluchten schrappen, dan
gaan die direct naar de concurrent.

Dus daarmee wordt er dan
niet daadwerkelijk minder gevlogen.

Maar dat kun je ook samen doen.

Je kunt met alle airlines
om tafel gaan zitten

en zeggen: Jongens,
dit is niet meer houdbaar.

We schrappen de helft
en ons probleem is opgelost.

Ik wil niet cru klinken, maar de kans
op succes acht ik daarbij minder dan 0%.

Ja, het klinkt toch best cru?
- Ja, maar de kans van slagen op dat vlak.

Waarom niet?
- Sorry, maar ik zie je het voor je.

Ja, ik. Ik wil niet lullig klinken,
maar de kans dat zijn Saudia, Emirates,

Turkish Airlines zeggen: we gaan
inderdaad minder vluchten vliegen.

Zij zijn alleen maar bezig met groei.

Andere experts zien wel kansen.
Een van hen is Karel Bockstael.

Hij was directeur
duurzaamheid bij KLM en leidt nu

een beweging van luchtvaartprofessionals
die pleiten voor verandering.

Want zo kan het niet langer doorgaan.

Dus als we dit,
dat pad wat wat nu ingeslagen is

met groei, meer vliegen afwandelen,
waar komen we dan?

Dan is het waarschijnlijk
dat de luchtvaart in 2050 goed is.

"Goed" is voor een kwart
van alle emissies

die de mens
dan nog in onze atmosfeer verspreidt.

Een kwart? - Bij ongewijzigd beleid.
- De luchtvaart
als schuldige van klimaatverandering?

Ja, dan ga je als een zondebok door
het leven, dat willen we ook niet.

Nee, nee dus.
Dat gaat ook niet gebeuren.

Nee, want het wordt of hard afgekapt.

Of, en dat is natuurlijk de essentie
van onze call to action.

Laten we zelf de regie nemen
en zorgen we dat we dat afwenden

en naar een ander businessmodel
gaan bewegen,

wat niet meer afhankelijk is
van die groei.

Minder vliegen? - Minder vliegen
voor bepaalde groepen denk ik,

omdat het ook uiteindelijk
een stuk duurder zal worden.

Dat zijn bepaalde groepen.

Waar denk je dan aan?
Nou, mensen die bij wijze van spreken

vier, vijf keer per jaar
naar hun tweede huisje gaan in ja,

verzin een continent.
- Ja.
- Ja. Is dat nodig?

Ja, ik zou zeggen bedenk met elkaar
iets om het
voor iedereen toegankelijk te houden.

Dat kan ook voor mensen
die misschien eens in de paar jaar

of één keer per jaar
een vlucht maken. Belangrijk is.

Waar het echt om gaat is dat mensen
de echte prijs van vliegen gaan betalen.

Als je de mensen spreekt
in de sector,

dan kennen ze
de urgentie en de importantie.

Maar ze houden wel tegelijkertijd
een systeem

in stand van groei en lage marges.

En wat wij met onze beweging in
ieder geval een kans willen geven, is

dat dit doorbroken wordt.
Ik heb natuurlijk niet de illusie

dat onze bewegingen dus even een hele
nieuwe industrie creëert. Totally not.

Maar als dit geluid in de bestuurskamers
doorklinkt en er ook gevoel ontstaat

dat ook de mensen die industrie
werken dit dit ondersteunen en zien,

ja, dan acht ik de kans groot
dat het invloed heeft.

En dat is wat we nastreven.

In de zomer van 2019 komt de temperatuur in Nederland voor het eerst in de geschiedenis boven de 40 graden Celsius. Deze extreme hitte is het gevolg van klimaatverandering. Hoe komt dit en wat kunnen we ertegen doen? 

Scrollverhaal over klimaatverandering en een leefbaar klimaat

Klimaatkansen 

Klimaatverandering is een groot probleem waar de hele wereld mee te maken heeft. De poolkappen smelten, de temperatuur stijgt en er is steeds vaker extreem weer. In dit scrollverhaal van NPO Kennis lees je alles over de oorzaken en gevolgen van klimaatverandering. 

Scrollverhaal over de opwarming van de aarde

Wat is klimaatverandering?

Bij het opwekken van zonne-energie komt geen CO2 vrij. Een duurzame bron van energie dus. Hoe werken die zonnepanelen en wat is de toekomst van zonne-energie? Je leest het in de story van NPO Kennis.

Story over duurzame energie op je dak

Hoe werken zonnepanelen?

Klimaatverandering raakt ons allemaal. Maar de gevolgen van de CO2-uitstoot van welvarende landen wordt vooral gevoeld in armere landen. Hoe dat zit, lees je in de story van NPO Kennis.

Story over de gevolgen de opwarming van de aarde

Waarom raakt klimaatverandering de een harder dan de ander?

Vliegtuig op Schiphol

Logo Omroep Human - Bont

LOGO OMROEPEN

HUMAN

In 'Wat houdt ons tegen?' onderzoekt schrijver en journalist Jeroen Smit samen met klimaatjournalisten Daphné Dupont-Nivet en Jan van Poppel hoe we grote problemen op het gebied van klimaat, milieuvervuiling, en voedsel- en warenverspilling het hoofd kunnen bieden.

Wat houdt ons tegen? in de klas

Wat houdt ons tegen logo

Wat houdt ons tegen?

In Nederland vliegt de helft van de bevolking helemaal niet, terwijl een kleine groep verantwoordelijk is voor de helft van alle vluchten. Deze groep veelvliegers, vaak met hogere inkomens, heeft een disproportionele klimaatimpact. Veel van hun vliegreizen zijn niet noodzakelijk, geven ze zelf toe. Het ontmoedigen van deze veelvliegers kan een enorm effect hebben op het verminderen van de CO2-uitstoot. We onderzoeken hoe we de klimaatimpact van de veelvliegers kunnen verkleinen en hun vlieggedrag kunnen veranderen.

Milieu en klimaat

Consument en markt

CO2-uitstoot van vliegen

Bekijk ook

Extra's

Schooltv biedt meer dan video's! Ontdek onze extra inhoud:

Ontvang jij de nieuwsbrief al? Blijf op de hoogte door je aan te melden en ontvang elke maand een nieuwsbrief naar keuze in je inbox!

De minister zet een streep door de NTR en daarmee ook door Schooltv.          
Laat Schooltv niet verdwijnen. 

Carnaval polonaise

Schrijf je in de voor de maandelijkse nieuwsbrief voor het laatste Schooltv PO-nieuws

Nieuwsbrief PO

Blijf op de hoogte van het laatste Schooltv-nieuws voor VO.

Nieuwsbrief VO

Contact

Schooltv Help

Veelgestelde vragen

Schooltv maakt educatieve content voor het onderwijs, bestaande uit video's en interactief materiaal. Altijd bij de les!

Over Schooltv

Over Schooltv.nl

Schooltv.nl is een videodatabase, gevuld met educatieve en informatieve videoclips, filmpjes, fragmenten, liedjes, animaties, lesvideo’s afleveringen, TV-programma’s, televisieseries, videoverzamelingen en afspeellijsten.