Klas 1/2/3

Klas 4/5/6

Logo NTR zwart

Logo NTR wit

Wat leidde tot de Eerste Wereldoorlog? Wat is er gebeurd tijdens de Cubacrisis en waarom stond er een grensmuur middenin Berlijn? In FF terugspoelen kijken we terug naar het verleden. Wat is er gebeurd en wat zijn de gevolgen?

FF terugspoelen programma afbeelding

Wereldoorlogen

Televisie en computer

FF terugspoelen

Bekijk ook

Extra's

Schooltv biedt meer dan video's! Ontdek onze extra inhoud:

Ontvang jij de nieuwsbrief al? Blijf op de hoogte door je aan te melden en ontvang elke maand een nieuwsbrief naar keuze in je inbox!

Ik ben hier bij het bedrijf begonnen als inpakker, maar nu werk ik als hulp vak arbeider aan deze drukmachine. Ik verdien goed en ik kan goed opschieten met mijn Nederlandse collega's. Ik denk hier zo'n jaar of tien te blijven. Dan heb ik zoveel gespaard dat ik een stuk land bij mijn boerderij in Turkije kan kopen. In de jaren zestig en zeventig komen er duizenden arbeiders uit landen als Italië, Turkije en Marokko naar Nederland. Gastarbeiders worden ze genoemd. Waarom? En wat betekent hun komst voor de Nederlandse samenleving? Laten we even terugspoelen. Eind jaren vijftig. Nederland komt net uit de Tweede Wereldoorlog. In hoog tempo wordt het land weer opgebouwd. De wederopbouw noemen we dat. De economie raakt in een stroomversnelling. De welvaart stijgt en daardoor gaat ook de Nederlandse arbeider er flink op vooruit. De zesdaagse werkweek gaat naar vijf dagen, waardoor mensen veel meer vrije tijd hebben en de lonen stijgen. Veel Nederlanders kunnen zich meer veroorloven, zoals vakantie of een auto. Met goede lonen. Er zat werk komt kieskeurigheid. Met name ongeschoolde en laagbetaalde arbeid doen veel mensen liever niet meer. Hierdoor zijn er grote personeelstekorten in de industrie, de mijnbouw, havens en in de schoonmaak. En dat is een probleem. Dus gaan de Nederlandse regering en grote bedrijven op zoek naar een oplossing. Werk genoeg, maar handjes tekort, dat was het voornaamste probleem. En het ging niet om de technische mensen, maar het ging om ongeschoolde mensen en die waren op de Nederlandse arbeidsmarkt niet voorradig. En als er een paar waren die hadden liever zin om dit te gaan doen. En die oplossing wordt gevonden buiten Nederland. De staat werft arbeiders uit andere landen om tijdelijk te komen werken als gast. Vandaar gastarbeider. Al in 1957 maakt Nederland hier afspraken over met Italië en hierna ook met Spanje, met Griekenland, met Joegoslavië, met Turkije en Marokko. Van het bedrijf uit werd er dus geworven, ging de tolk, ging mee. Ben eigen tolk ook en een Turkse man dus sprak vloeiend Nederlands en ging mee en ging personeelsfunctionaris mee. En dan gingen ze naar... in dit boek staat ook. Naar de slavenmarkt toe. Ja, zo zag het eruit. Voor de Nederlanders in de landen waar de gastarbeiders vandaan komen is in die tijd veel armoede en hoge werkloosheid. Veel jonge mannen zien werken in Nederland als een kans om geld te verdienen en hun familie te ondersteunen. Hoe kom je dan een keer naar Nederland? Wie? Wie heeft dat bedacht? Toen ik in Italië uit dienst kwam, kwam ik bij het bureau en zei dat ik werk zocht.. Ze vroegen hoe oud ik was. Ik zei: volgende maand word ik 23 jaar. Ze zeiden dat ze in Nederland vrijgezellige, Italianen zochten. Gezond en niet getrouwd. Wil je naar Nederland gaan? Ja, dat wilde ik wel. In totaal komen er in de jaren zestig zo'n 200.000 mannelijke gastarbeiders naar Nederland. Van Almelo tot IJmuiden. Ze komen overal terecht. Ze werken in de fabrieken, mijnen, in de landbouw, in de havens. Het is vaak zwaar werk onder slechte omstandigheden. Er zijn nauwelijks veiligheidsmaatregelen en de werkdagen zijn lang. De bedrijven regelen meestal wel huisvesting en maaltijden. Zo worden er pensions opgericht waar de arbeiders met meerdere mensen op één kamer moeten slapen. De mannen worden door de overheid niet actief betrokken bij de Nederlandse samenleving. Ze spreken vaak dus nauwelijks Nederlands en hun leven speelt zich af binnen hun eigen gemeenschap. Het oorspronkelijke idee is namelijk dat de gastarbeiders tijdelijk in Nederland werken en de meeste Spanjaarden en Italianen blijven ook echt maar tijdelijk. Als hun contract voorbij is, gaan ze weer terug. Maar de bedrijven zien het liefst dat de gastarbeiders juist niet vertrekken. Ze zijn intussen afhankelijk geworden van de buitenlandse mannen die veel goedkoper zijn dan Nederlandse arbeiders. En daarom blijven de bedrijven de contracten verlengen. Dit geldt met name voor de Turkse en Marokkaanse arbeiders. In Nederland hebben ze zekerheid, dus lijkt hun toekomst hier rooskleuriger dan in hun thuisland. Steeds meer van hen kiezen er dan ook voor om zich hier permanent te vestigen. In het begin dacht ik twee of drie jaar te gaan werken en als ik dan een beetje geld had verdiend, dan ga ik wel weer terug naar mijn eigen gezin. Maar achteraf gezien, nee, dat was niet de bedoeling. Toen ik terugkwam in Turkije was er geen werk. Ik moest werk zoeken. Dan kan ik beter hier blijven. Doordat zoveel gastarbeiders hier blijven. Verandert de situatie bij de Nederlandse bevolking rijst de vraag of de nieuwkomers moeten integreren. Dat betekent aanpassen en opgaan in de Nederlandse maatschappij. Zou je het onaangenaam vinden of zou je er bezwaar tegen hebben wanneer bijvoorbeeld uw dochtertje later zou trouwen met een buitenlandse gastarbeider? Nou, dat ligt er natuurlijk aan wat voor jongen dat het is. Hè als hij goed voor haar is en zo. Maar ja, het is natuurlijk altijd wel uitkijken. Maar ja, het zijn net zo goed mensen als wij. Waarom niet? Nee, geen enkel bezwaar. Waarom zou ik daar bezwaar tegen hebben? Ik zie daar een reden voor om ze niet als medemensen te behandelen. Zou je bezwaar tegen hebben? Ja. Nou, waarom? Nou, ik hou niet van buitenlandse gastarbeiders, ik vind ze hier niet horen. De jaren zeventig. Het tij begint te keren. Na jaren van welvaart belandt Nederland in een economische crisis. We zijn hier vandaag gekomen met vele duizenden vakbondsleden om te demonstreren, te demonstreren voor werkgelegenheid. En dan zijn er ook nog grote veranderingen in de sectoren waarin met name de gastarbeiders weer de mijnen worden gesloten. De textielindustrie wordt verplaatst naar Azië en er is toename van automatisering. Het werk dat de arbeiders eerst met de hand moeten doen, wordt nu door machines gedaan. Ja, economisch gezien is de gastarbeider niet meer nodig. Het werk zit erop. De regering besluit de werving van gastarbeiders te stoppen. Intussen wonen een heleboel oud gastarbeiders nu permanent in Nederland, vaak alleen. Hun gezin is meestal nog in het land van herkomst. De regering vindt het onmenselijk om de mannen bij hun gezinnen weg te houden en bovendien is Nederland door internationale verdragen verplicht om het recht op gezinsleven te respecteren. In 1974 wordt daarom de wet op gezinshereniging ingevoerd. Met deze wet wordt het de mensen mogelijk gemaakt om hun families naar Nederland te halen. Duizenden, met name vrouwen en kinderen emigreren naar Nederland. Maar het leven in Nederland is niet altijd makkelijk. Veel gastarbeiders zijn werkloos en hebben door de taalbarrière moeite met het vinden van nieuw werk. Gezinnen komen in financiële problemen en dan hebben ze vaak ook nog eens te maken met discriminatie, racisme en kansenongelijkheid. De regering besluit toch meer aandacht te besteden aan het integreren van deze nieuwe groep Nederlanders. Er worden taalcursussen georganiseerd en kinderen van migranten gaan naar Nederlandse scholen, zodat ze betrokken worden bij de samenleving. De gastarbeiders zijn de eerste grote groep migranten die na de Tweede Wereldoorlog naar Nederland komen, maar niet de laatste. Niet lang erna volgen ook mensen uit de voormalige koloniën, zoals Suriname en Indonesië. En dan zijn er nog zogenoemde illegale arbeidsmigranten die een kans op overleven zoeken in Nederland. Door deze groepen migranten verandert Nederland na de oorlog steeds meer in een multiculturele samenleving. Dit leidt ook tot meer culturele diversiteit. Zo komen er nieuwe religies als de islam en het hindoeïsme bij. Net als nieuwe muziekstijlen, taalgebruik en tradities. En ook de eetcultuur is veranderd. Denk maar eens aan pizza, muntthee en döner. Voor sommige mensen zijn die nieuwe culturele uitingen wennen, zoals de man-vrouwverhoudingen binnen sommige nieuwe geloven en kleine dingen zoals wel of niet schoenen uit een huis. Ook groeit de angst voor islamisering. Dit leidt zowel op straat als in de politiek tot discussie met name over de vraag of er wel integratie moet zijn en of nieuwe migranten welkom zijn. Willen jullie in deze stad en in Nederland meer of minder Marokkanen? Minder! Minder! Minder! De gastarbeiders komen, uitgenodigd door de staat en grote bedrijven naar Nederland om de arbeiders te korten op te vullen. Ze zijn daarmee essentieel voor de economische groei en welvaart van het naoorlogse Nederland. En dit is niet alleen iets van vroeger. Ook vandaag de dag komen er nog steeds veel arbeidsmigranten naar Nederland, zowel legaal als illegaal. Al noemen we ze geen gastarbeiders meer. Die groep die in de jaren zestig kwam, is inmiddels al generaties lang Nederlander. Ze horen bij de Nederlandse samenleving, maar nog steeds ervaren veel van hen een achterstand. De kloof tussen groepen met en zonder een migratieachtergrond lijkt moeilijk te dichten. Ook vandaag de dag. Als je het hebt over begrijpen van een cultuur correcte manier hanteren van de taal omgangsvormen, dan denk ik dat ik meer Nederlander ben dan iemand die mij op internet bijvoorbeeld uitmaakt voor ‘vieze kut moslim’ die terug moet naar zijn eigen land. Om maar wat plastisch te roepen. Ik wil daar zeg maar niet te dramatisch over doen, maar je voelt je wel regelmatig ontheemd daardoor. En het hele idee van nooit volwaardig Nederlander kunnen zijn, tenminste in de ogen van sommige mensen nooit vol kunnen meedoen omdat er toch altijd reserves zijn bij anderen. Dat maakt soms.. Daardoor voel je je soms ontheemd, soms wanhopig, soms moedeloos, dan weer strijdvaardig.

Gastarbeiders

In de jaren 60 en 70 komen er duizenden buitenlandse arbeiders naar Nederland. Ze worden geworden door de overheid en grote bedrijven om de arbeidstekorten op te vullen. Ze zijn hiermee essentieel voor de welvaart van Nederland. Met name veel Marokkaanse en Turkse arbeiders besluiten hierna zich permanent in Nederland te vestigen. Hierdoor wordt Nederland een multiculturele samenleving.

Wat betekende de komst van gastarbeiders?

Arbeiders uit andere landen aan het werk in Nederland

28 juni 1919. Op deze dag wordt het Verdrag van Versailles ondertekend. Het einde van een van de meest verwoestende oorlogen van de twintigste eeuw. De Eerste Wereldoorlog. Duitsland krijgt volgens het verdrag alle schuld. Waarom? En was die schuld terecht? Laten we even terugspoelen. Aan het einde van de negentiende eeuw ziet Europa er anders uit dan nu. Er zijn leiders met absolute macht, zoals keizers, sultans en tsaren. En ook hebben veel landen kolonies. Dat zijn gebieden over de hele wereld. Zoals de grootmachten Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Duitsland is dan een lappendeken van kleine staatjes. Maar in 1871 verenigen deze zich in het Duitse Keizerrijk. Die wordt uitgeroepen in het Paleis van Versailles in Frankrijk. Het nieuwe keizerrijk wil meedoen met de andere Europese grootmachten en begint ook gebieden te koloniseren. Maar dat is niet alles. Het Duitse Rijk heeft oorlogsambities. En niet alleen het Duitse Rijk. Heel Europa is dan constant in strijd over wie de meeste macht heeft. Sommige landen die spreken af elkaar te helpen als er een grote oorlog uitbreekt. Bondgenootschappen. Aan de ene kant de Triple Alliantie. Dit zijn Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Italie. Dit bondgenootschap groeit uit tot de Centralen. En aan de andere kant de Triple Entente. Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Rusland. Later, de geallieerden. Die bondgenootschappen zijn een slimme zet om elkaar te steunen en de vijand af te schrikken. Maar ze brengen ook dreiging mee. Een relatief kleine gebeurtenis kan zo de aanleiding worden van een groot conflict. In 1914 komt de situatie dan ook tot een kookpunt. In het keizerrijk Oostenrijk-Hongarije wonen Serviers. En kroonprins Franz Ferdinand wordt doodgeschoten door een Bosnisch-Servische student. Uit protest tegen de onderdrukking van de Serviers in het rijk. Hierop verklaart Oostenrijk-Hongarije de oorlog aan Servie. En de Russen zien de Serviers als broedervolk. Daarom verklaart Rusland weer de oorlog aan Oostenrijk, Hongarije. Dit markeert het begin van de Eerste Wereldoorlog. Omdat de bondgenoten hebben afgesproken elkaar te helpen verklaart het ene na het andere land elkaar de oorlog. Het is als een rij dominostenen. Binnen een mum van tijd is bijna heel Europa met elkaar in strijd. Dat wat al jaren in de lucht hing, wordt werkelijkheid. En er komt nog meer. Want wanneer raakt Duitsland dan betrokken? Het land staat te springen om meer macht en invloed. En ook de burgers juichen de oorlog toe. Ze denken dat het een kort en spannend avontuur wordt waar hun eigen land als held en winnaar uit de strijd zal komen. Duitsland mengt zich, als bondgenoot van Oostenrijk-Hongarije, maar al te graag in de strijd. De Duitsers verklaren de oorlog aan buurlanden Rusland. En Frankrijk. Een oorlog op twee fronten tegen Rusland en Frankrijk tegelijk. Dat kan het Duitse leger helemaal niet aan. Nou, hierop heeft generaal Alfred von Schlieffen al in aanloop naar de oorlog een plan bedacht. Het Schlieffenplan. Eerst Frankrijk overwinnen en daarna Rusland. Want de verwachting is dat het grote Rusland veel minder snel klaar is voor de oorlog. Om via de kortste route naar Frankrijk door te steken valt Duitsland het neutrale Belgie binnen. Nu is Belgie dus oorlogsgebied. En het Verenigd Koninkrijk bondgenoot van Belgie verklaart vervolgens Duitsland weer de oorlog. Het Schlieffenplan werkt niet zoals gedacht. Het Duitse leger vordert maar langzaam door Belgie en Frankrijk. En ondertussen gaat de mobilisatie van het leger in Rusland snel. De tweefrontenoorlog is een feit. Duitsland is omringd door vijanden en moet aan beide kanten vechten. Vrijwel heel Europa is nu in oorlog. En het blijft niet bij Europa. Vanuit de kolonien worden Afrikaanse en Aziatische soldaten gedwongen om mee te vechten aan het front. Kun je je dat voorstellen? Helemaal naar de andere kant van de wereld om te vechten voor een land dat jou onderdrukt? Hierdoor wordt de Europese oorlog een wereldoorlog. De Eerste Wereldoorlog was eigenlijk het moment waarbij op een heel grootschalig niveau moslims in groten getale tegen elkaar hebben gevochten. Frankrijk wilde haar jeugd dat besparen. Aan de Franse kant zien wij 180.00 Algerijnse soldaten 70 tot 80.000 Tunesiers en 44.000 Marokkaanse soldaten. Eigenlijk waren ze als het ware in gedachte ook van de soldaten zelf, een soort vleesvuurkanon. Aan de frontlijn liggen de Duitsers aan de ene kant en de Belgische en Franse soldaten aan de andere kant, kilometers aan loopgraven aan. Van de Noordzee tot aan Zwitserland. Soldaten leven maandenlang in de smalle, modderige gangen. Voor het eerst wordt grootschalig gebruik gemaakt van nieuwe wapens als machinegeweren, tanks, vliegtuigen en gifgas. De wapens, chemische gassen, maar met name ook ziektes die veelal door ratten worden verspreid, worden veel soldaten fataal. En dan krijg je 3,5 jaar de tweede fase van de oorlog de patstelling. - De loopgraven? Ja. Stank, dysenterie, loopgraafvoeten. Je voeten rotten ongeveer af. Je moet je dat voorstellen. Zo'n dagje in november met de ochtendvorst. In de zomer verschrikkelijke besmetting. De latrines liepen over, de ratten liepen over hun gezichten ‘s nachts. In de zomer zaten ze met die muggenplaag en stak je je hand boven de loopgraaf. Daar werd die afgeschoten. Dus dat is een verschrikkelijke zenuwoorlog geweest. Dorpen, steden en platteland alles In Belgie en Noord-Frankrijk wordt kapotgeschoten. Hele gebieden raken onbewoonbaar en er vallen miljoenen slachtoffers. Niet alleen op het slagveld. Omdat de soldaten, vaak boeren, aan het front staan verloedert de landbouw in Europa. De honger, armoede en vele doden zorgen voor veel onvrede onder de burgerbevolking. De oorlog loopt helemaal vast, maar vanaf 1915 beginnen de verhoudingen te verschuiven. En de Centralen? Die trekken aan het kortste eind. Die trekken aan het kortste eind. Italie stapt al na een jaar over naar de geallieerden. Oostenrijk-Hongarije raakt verzwakt. En de Verenigde Staten raakt bij de oorlog betrokken nadat Duitsland in 1917 een schip van de VS tot zinken brengt. Van de centrale mogendheden blijft weinig over. En in 1918 stort ook nog eens het Duitse Keizerrijk in. Ja, de Duitsers realiseren zich dat deze oorlog niet meer te winnen is. Op 11 november 1918, wordt na vier jaar oorlog een wapenstilstand getekend. Dat betekent een einde aan de gevechten. Dit conflict kost 20 miljoen mensen het leven. Voor veel Europese landen is dit de grootste oorlog van de twintigste eeuw. Het staat dan ook bekend als The Great War of la Grande Guerre: de Grote Oorlog. Twee maanden na de wapenstilstand komen vertegenwoordigers van meer dan dertig landen bijeen in Parijs. Ze bespreken hier de voorwaarden voor de vrede. De geallieerden zien zichzelf als winnaars van de oorlog en wijzen onder druk van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, die na vier jaar strijd uit zijn op wraak, Duitsland als de grote schuldige aan. Het agressieve oorlogsplan van de Duitsers schond de neutraliteit van Belgie. Duitsland greep om zich heen en richtte verwoestingen aan met gifgas en duikboten. En dat allemaal omdat ze graag meer macht wilden. Duitsland moet boeten, vinden de winnaars. De Duitsers mogen niet bij de besprekingen zijn, maar worden wel gedwongen akkoord te gaan met de strenge voorwaarden. Anders, zo dreigen de geallieerden, wordt de strijd hervat. Duitsland moet wat we noemen herstelbetalingen doen aan de landen die het heeft aangevallen. Het is een enorm bedrag, dat het land helemaal niet heeft. En ook moet Duitsland grondgebied inleveren. Al hun kolonien en in Duitsland zelf onder andere Elzas-Lotharingen. En het leger moet worden ingeperkt. Het vredesverdrag wordt op 28 juni 1919 ondertekend in het Paleis van Versailles, dichtbij Parijs. Symbolisch, want juist op deze plek is in 1871 het Duitse Keizerrijk uitgeroepen. Het land waarmee de Duitsers hoopten eindelijk een hoofdrol te kunnen spelen in de wereld. Met het Verdrag van Versailles komt er een einde aan de Eerste Wereldoorlog, maar niet aan alle ellende. De oorlog heeft het continent veranderd. En Duitsland? Dat blijft berooid en vernederd achter, met alle gevolgen van dien. Ze noemen het verdrag een Diktat: opgelegd zonder keuze. De oorlog komt Duitsland duur te staan. Maar waarom alleen Duitsland? Iedereen wilde toch macht en aanzien? Toch wordt Duitsland vooral gezien als de agressor. Is het wel terecht dat zij de volledige schuld krijgen en zo hard gestraft worden? Mede door het Verdrag van Versailles komt Duitsland in een diepe economische crisis terecht en krijgt het te maken met grote maatschappelijke onrust. Dit blijkt de voedingsbodem voor fascisme en populisme, zoals dat van Adolf Hitler en zijn nazipartij. Met als gevolg de Tweede Wereldoorlog. Als je de opkomst van Hitler en de nazi's wilt begrijpen, dan ligt hier de kiem. - Want die schulden werden als onrechtvaardig gezien door de Duitsers? - Ja. Het werd zelfs in Nederland als onrechtvaardig gezien, dus dat de Duitsers te hard werden aangepakt. Het is de Franse opperbevelhebber zegt: “dit is helemaal geen vrede, dit is een wapenstilstand voor twintig jaar.” En daar heeft hij precies gelijk in gehad. Zou de geschiedenis anders zijn gelopen als Duitsland niet zo hard was gestraft?

Presentator op oude zolder bij een kaart

Op 28 juni 1919 dag wordt het Verdrag van Versailles ondertekend. Dit betekent het einde de Eerste Wereldoorlog. Duitsland krijgt volgens het verdrag alle schuld. Maar iedereen wilde in die tijd macht uitbreiden, dus waarom werd Duitsland tot agressor bestempeld?

Waarom kreeg Duitsland de schuld van de Eerste Wereldoorlog?

Volgens het Verdrag van Versailles kreeg het land de schuld

1992. In Maastricht komen een aantal belangrijke Europese leiders bij elkaar. Ze sluiten het verdrag van Maastricht en daarmee is de Europese Unie geboren. Wat is dit voor samenwerking en wat is er sindsdien veranderd in Europa? Laten we even terugspoelen. We gaan terug naar de jaren veertig van de vorige eeuw. Na twee grote wereldoorlogen ligt Europa in puin en is het continent verdeeld in oost en west. “Nooit meer oorlog,” zeggen een aantal West-Europese leiders. En ze besluiten om voortaan meer samen te werken om nieuwe oorlogen in de toekomst te voorkomen. In 1951 komt daarom een aantal Europese leiders bij elkaar in de Franse hoofdstad Parijs. België, Nederland Frankrijk, Luxemburg, Italië. En West-Duitsland doet mee. Want dat land is dan opgedeeld in oost en west. De zes landen richten in Parijs de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal op: de EGKS. Kolen en staal zijn namelijk belangrijke grondstoffen voor oorlogsmaterieel. En door in deze industrieën nauw samen te werken wordt een oorlog tussen de zes landen dus praktisch onmogelijk gemaakt. De samenwerking in de EGKS smaakt naar meer. En daarom maken de zes landen een paar jaar later in Rome nieuwe afspraken waarmee ze de samenwerking willen uitbreiden. Ze richten de Europese Economische Gemeenschap op: de EEG. En de Europese Atoomenergie Gemeenschap: Euratom. Samen met de EGKS worden de drie instanties een paar jaar later samengebracht onder één naam: Europese Gemeenschappen. De EG. Door de EG groeit de welvaart in West-Europa in rap tempo. Handelen over de grenzen is ineens een stuk makkelijker en goedkoper. En dat geeft de landen die meedoen een grote boost. Die welvaart spreekt ook anderen aan. Al snel sluiten het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Denemarken en later ook Griekenland, Portugal en Spanje zich aan. In 1986 bestaat de EG uit twaalf lidstaten. En ze opereren onder een gezamenlijke vlag. Die ken je vast wel. Maar dan, in 1989 valt de Berlijnse Muur. Het einde van de Koude Oorlog en een verdeeld Europa. West- en Oost-Duitsland worden herenigd. En Oost-Europa, dat lange tijd achter een muur van prikkeldraad lag het IJzeren Gordijn, is nu weer open. Heel Duitsland is nu lid van de EG. En daarmee is het ineens de grootste en machtigste lidstaat. En daar is niet iedereen blij mee. Vooral het Verenigd Koninkrijk is wantrouwend. Ze vrezen dat Duitsland, dat de agressor was in de Eerste- en Tweede Wereldoorlog. Opnieuw de Europese stabiliteit in gevaar kan brengen. Die nieuwe situatie in Europa vraagt om serieuze beslissingen over veiligheid en buitenlandse betrekkingen. En dit is een heel spannend moment, want er staat heel veel op het spel. Dit is ruim twee jaar na de val van de Berlijnse Muur, waarin het Europa van de Europese integratie, dan nog West-Europa zich moet positioneren in een totaal nieuwe wereldorde. Want wat duidelijk aan het worden is, is niet alleen dat die muur gevallen is en dat Duitsland ondertussen al één land geworden is. Maar dat ook de periode van de Koude Oorlog voorbij is. En dat de Sovjet-Unie implodeert. En de Amerikanen bemoeien zich actief met de toekomst van Europa. Dat West-Europa vooral ook westers moet blijven en dus een partner van de Verenigde Staten, lid van de NAVO moet blijven, is een cocktail van allerlei internationale spanningen die samenkomen op de top van Maastricht. In 1992 komen de twaalf lidstaten bijeen in Maastricht. De EG wordt vanaf nu de Europese Unie. De lidstaten spreken af om naast economische ook meer politieke samenwerking aan te gaan. Met name op het gebied van buitenlands beleid, veiligheid en justitie. Na Maastricht vinden er grote veranderingen plaats. Zo gaan 1995, door het Schengen akkoord, de grenzen van veel lidstaten open. Grenscontroles verdwijnen grotendeels. En EU-burgers kunnen voortaan vrij reizen tussen de deelnemende landen. Dit maakt ook de weg vrij voor werken in een ander EU land. En daarnaast komt er een gezamenlijke munteenheid, de euro. Voorheen had elk Europees land namelijk nog een eigen munt, zoals de gulden in Nederland. De frank in Frankrijk. En de Duitse mark. Op 1 januari 2002 is het zover. Net na de jaarwisseling haastten de mensen zich richting de pinautomaten. Voor het eerst komen hier eurobiljetten uit. En vanaf dan kun je in bijna heel Europa met deze munt betalen bij alle geldautomaten in Maastricht. Net als overal in Nederland stonden de hele dag door mensen in lange en kortere rijen vol verwachting van die eerste euro's. Lekker dun, ik moet het afgeven. Ieder de helft. Lekker, had ik er maar wat meer. 50, 100: dus 200 ballen dik. Er zou een watermerk op moeten staan als je ze tegen het licht houdt. Dus dat staat erop. Die andere moet ik nog even thuis checken. Ik ga ze nu uitgeven. In 2004 vindt een nieuwe grote uitbreiding plaats. Een aantal landen die eerst achter het IJzeren Gordijn lagen worden goedgekeurd als nieuwe lidstaten. Dit moment wordt ook wel de Big Bang genoemd. De grootste uitbreiding tot nu toe. Maar liefst tien landen sluiten zich aan. Het is een hoogtepunt in vrede en hereniging na al die jaren Koude Oorlog. In 2007 worden ook Bulgarije en Roemenië lid. En met Kroatië in 2013 telt de EU 27 lidstaten in totaal. Europa is in jubelstemming. En de EU voelt zich machtiger dan ooit. Maar na tijden van vooruitgang komt de Europese samenwerking dan toch onder druk te staan. Door de wereldwijde economische crisis in 2008 krijgen verschillende lidstaten het zwaar. Zoals Griekenland. En door de open grenzen, zoeken ook Oost-Europeanen werk in West-Europese landen. En dat wordt niet door iedereen gewaardeerd. En dan nog iets. In sommige landen zijn er mensen die vinden dat hun land te veel macht heeft afgestaan aan de EU. Sommige mensen zijn bang dat hun nationale identiteit en cultuur verdwijnen in het grotere geheel van Europa. Op 31 januari 2020 leidt die zogenaamde euroscepsis tot een uniek moment. De Brexit. Het is een grote schok. Het Verenigd Koninkrijk is de eerste lidstaat die uit de EU stapt. Het bestaansrecht van de EU is daarmee ineens niet meer zo zeker. Want als de Engelsen kunnen, kan het overal gebeuren. En ook in andere landen wordt er gesproken over een exit. Het Verdrag van Maastricht markeert het ontstaan van de Europese Unie. Na eerdere afspraken worden nu echt serieuze stappen gezet in de Europese samenwerking. Dankzij de EU hebben we de euro, kunnen we vrij reizen, heeft de economie een boost gekregen en sindsdien is er geen oorlog meer geweest tussen de lidstaten. Maar het is toch een mirakel dat er ineens 27 landen bij elkaar gaan. Ik zegen dat. Ik ben er elke dag nog dankbaar voor. In mijn tijd, dacht u dat ik ooit gedroomd had dat in mijn leven een land als Polen aan mijn kant zou komen? Ik zou zeggen dat is iets voor de volgende eeuw, misschien. Maar dat bleek niet. Bent u optimistisch over Europa? Ik ben diep dankbaar. Stel dat we het niet hadden. Stel dat we geen euro hadden met deze financiële crisis. Je moet het je niet indenken. Dan zou dus de Italiaanse lira, de peseta en alles zou tegen elkaar uitgespeeld worden. De chaos zou nog honderd keer groter zijn. Nee. Wees blij met wat je hebt. Tel je zegeningen. Ondanks de tegenslagen en wisselende gevoelens over de EU zien nog steeds veel landen de meerwaarde in van EU-deelname. Ook nieuwe landen hebben zich gemeld om lid te worden. Zoals Bosnië en Herzegovina en Oekraïne. Er zijn veel positieve aspecten aan de EU, maar toch blijven er mensen sceptisch over Europese samenwerking. En hierdoor staat ook vandaag de dag de EU onder druk.

Waarom is de EU opgericht?

Van het verwoeste Europa na de Tweede Wereldoorlog tot toppen in Parijs, Rome en Maastricht: stap voor stap groeit een samenwerking tussen landen die ooit tegenover elkaar stonden. Grenzen gaan open, de euro wordt ingevoerd en een nieuwe oorlog lijkt verder weg dan ooit. Maar er bestaat ook euroscepsis, niet iedereen is blij met de EU. 

Een samenwerkingsverband van Europese landen

1971. Taiwan verliest hier zijn zetel in de Verenigde Naties aan de Volksrepubliek China zijn rivaal in de strijd wie het echte China is. Wat is hier aan de hand? En hoe komt het dat Taiwan zich ook China noemt? Laten we even terugspoelen. Dit is China. Een enorm land in Azië en samen met dit eiland, Taiwan vormt het ooit een machtig keizerrijk. Het land heeft een van de oudste beschavingen ter wereld en is lange tijd een van de meest ontwikkelde landen in de regio. Maar vanaf het midden van de negentiende eeuw begint het keizerrijk te wankelen. Europeanen en Japanners buiten het land uit. Chinese keizers kunnen zich hier niet tegen verweren. In sommige havensteden hebben de buitenlanders hun eigen rechtssysteem en discrimineren ze de Chinese bevolking. Hongersnoden, corruptie en ongelijkheid zorgen voor steeds meer onvrede onder de bevolking. Vanaf 1850 volgt de ene na de andere opstand. Het keizerlijke leger kan soms met hulp van Europeanen de opstanden met moeite onderdrukken. Miljoenen mensen sterven. Het volk verliest hierdoor het vertrouwen in hun heersers. In 1911 valt na ruim zestig jaar aan onrust het Chinese keizerrijk. De politieke partij Kwomintang grijpt de macht en roept in 1912 de Chinese Republiek uit. Het land heeft nu geen keizer, maar een president. De Kwomintang is voor nationalisme. Dat betekent dat ze vinden dat het Chinese volk zelf China moet besturen. Hun leider Sun Yatsen wil graag traditionele waarden behouden, zoals respect voor ouderen, maar ook moderniseren. Zo nemen ze westerse systemen over als democratische verkiezingen en kapitalisme. Dat betekent dat ze voor een vrije markt zijn, zonder inmenging. Maar hoewel de nationalisten aan de macht zijn hebben ze eigenlijk nauwelijks controle over het land en is er veel armoede. En dit leidt in 1919 tot nieuwe opstanden. En er komt concurrentie. In 1921 wordt de CCP opgericht, de Chinese Communistische Partij. En één van de oprichters is Mao Zedong. Die komt later nog terug. Het communisme is een ideologie die streeft naar een samenleving zonder arm en rijk, waar geen privébezit is en waar het volk de macht heeft. Westerse invloeden willen ze buiten de deur houden en traditionele waarden worden aangevallen. Kortom, de CCP heeft een heel ander China voor ogen dan de nationalisten. Inmiddels is de nationalist Chang Kaishek president. In een poging eenheid te creëren besluit hij samen te werken met de communisten, maar dit houdt niet lang stand. De verschillen tussen de partijen zijn te groot en de aanhang van de communisten groeit waardoor zij steeds meer een bedreiging vormen voor de nationalisten. In 1927 leidt dit tot een bloedige confrontatie. De Chinese Burgeroorlog is begonnen. Tijdens de oorlog verdrijven de nationalisten de communisten uit de steden naar het platteland. Maar juist daar, onder de boeren, groeit de communistische beweging. Intussen is Mao Zedong, zelf een boerenzoon en een paar jaartjes ouder hun leider geworden. De burgeroorlog verzwakt het land en ook van buitenaf neemt de dreiging toe. Japan heeft zijn oog op China laten vallen. Net als de nazi's in Europa willen zij in Azië een groot rijk creëren. Maar de nationalisten hebben het te druk met het bevechten van de communisten om zich bezig te houden met de Japanners. In 1931 bezet Japan dan ook zonder veel moeite de Chinese provincie Mantsjoerije. En een aantal jaar later begint de Tweede Wereldoorlog in Azië. De nationalisten en de communisten kunnen niet anders dan de burgeroorlog te staken en samen ten strijde te trekken tegen Japan. In 1945 is de Tweede Wereldoorlog voorbij en geeft Japan zich over en direct wordt in China de burgeroorlog hervat. Maar de kaarten zijn flink geschud inmiddels. De communisten hebben in de strijd tegen de Japanners in grote delen van het platteland hun invloed flink uitgebreid. Steeds verder rukken de communistische legers in China op. De een na de ander vallen de grote steden in hun handen. Taiping, Nanking, Shanghai, Kanton en nu Chongqing. Onder de druk der communistische opmars heeft de regering van Chiang Kaishek zijn zetel intussen voor de vierde maal verplaatst. Binnen enkele jaren weten de communisten het gehele vaste land onder controle te krijgen. De nationalisten verliezen steeds meer terrein en in 1949 vluchten ze naar het eiland Taiwan, een provincie van China. En vanuit hier blijven ze strijd voeren tegen de communisten. En ze houden vol dat zij de officiële regering van China zijn. Maar de communisten trekken zich hier niets van aan en roepen nog datzelfde jaar de Volksrepubliek China uit, met als hoofdstad Beijing. Eén land, twee regeringen. Maar welke regering vertegenwoordigt nou China? De Republiek China op Taiwan of de Volksrepubliek China op het vasteland? Beide landen maken in de jaren hierna een andere ontwikkeling door. De Volksrepubliek zet zichzelf na de burgeroorlog neer als de bevrijder die het land eindelijk tot een moderne democratie gaat maken. Maar in werkelijkheid sticht Mao een communistische dictatuur. Grootgrondbezit wordt afgeschaft en fabrieken genationaliseerd. Door middel van propaganda en campagnes zoals de Culturele Revolutie wil Mao China hervormen naar een communistisch ideaal. Tegenstanders worden vervolgd, intellectuelen vernederd en erfgoed vernietigd. Miljoenen mensen sterven door honger en onderdrukking en ook van modernisering komt maar weinig terecht. China blijft lang een arme boerenstaat dat zich afsluit voor de rest van de wereld. Taiwan daarentegen ontwikkelt zich in rap tempo tot een modern, democratisch en welvarend land. Mede dankzij hulp en steun van de Verenigde Staten, dat maar wat graag het kapitalistische Taiwan steunt in zijn strijd tegen het communisme. Zo ontvangt Taiwan veel Amerikaanse wapens om zich te verdedigen. En Taiwan mag plaatsnemen op de Chinese zetel bij de Verenigde Naties de internationale politieke organisatie die zich inzet voor vrede en stabiliteit in de wereld. Met deze zetel erkent de internationale gemeenschap dat Taiwan het echte China is. Intussen is wereldwijd de Koude Oorlog aan de gang, een machtsconflict tussen de kapitalistische Verenigde Staten en de communistische Sovjet-Unie. De Volksrepubliek China is een belangrijke bondgenoot van de Sovjet-Unie, maar hun relatie raakt verslechterd. En Mao zoekt vanaf de jaren zeventig toenadering tot de Verenigde Staten. Die hopen via nauwere banden met China het communistische machtsblok te breken. Voor Taiwan is dit een ramp. Zijn bondgenoot kiest voor de Volksrepubliek in Beijing. En tot overmaat van ramp vindt er in oktober 1971 een stemming plaats in de VN over de zetel van China. Het resultaat? De nationalisten moeten hun zetel afstaan aan hun aartsvijand, de communisten. Weer een grote klap voor Taiwan. Niet veel later brengt de Amerikaanse president Nixon een bezoek aan Mao, Een historisch moment. Het is inmiddels genoegzaam bekend geworden dat de gesprekken die president Nixon met partijleider Mao Zedong en premier Zhou Enlai heeft gevoerd geleid hebben tot een duidelijke hervatting van de Amerikaanse-Chinese contacten. Na twintig jaar van openlijke vijandigheid. Dit was de week die de wereld veranderde. Als Mao in 1976 overlijdt wordt hij opgevolgd door Deng Xiaoping. En Deng opent de deuren nog meer voor het Westen. Hoewel de communistische partij alles blijft bepalen in het land voert Deng wel een vrije markt in. De handel met de rest van de wereld neemt in sneltreinvaart toe. Denk maar eens aan al die producten waarop Made in China staat. Eindelijk kan het land concurreren met Taiwan. De macht en de invloed van de Volksrepubliek China neemt toe. Taiwan blijft ondertussen welvarend maar omdat veel andere landen kiezen voor banden met de Volksrepubliek wordt Taiwan bijna nergens meer erkend als het echte China. Sinds 1949 zijn er twee China's. De Volksrepubliek China op het vasteland en de Republiek China op Taiwan. Beide hebben een eigen cultuur, economie en politieke kleur ontwikkeld die niet verder van elkaar af kan staan. En de landen blijven in conflict. Tot op de dag van vandaag. De vraag is of Taiwan ooit nog zeggenschap kan krijgen over China want de kans is veel groter dat het omgekeerde gebeurt. De dreiging vanuit het vasteland neemt toe en de steun van de VS wordt steeds minder. De huidige leider van China, Xi Jinping, heeft uitgesproken dat hij voor 2050 Taiwan met het vasteland wil herenigen. Voor het democratische Taiwan is dit de grootste nachtmerrie. Wat denk jij? Heeft China recht op Taiwan of heeft het eiland recht een onafhankelijke staat te zijn?

Waarom zijn er twee Chinese staten?

China is lange tijd een keizerrijk, tot de nationalistische partij de Kwomintang in 1912 de Chinese Republiek vestigt. Maar er breekt een burgeroorlog uit tussen de Kwomintang en de communistische partij van leider Mao Zedong. De Kwomintang verliest invloed en wordt verdreven naar het eiland Taiwan. Hierna roept Mao Zedong in 1949 de Volksrepubliek China uit. Sindsdien zijn de twee staten in strijd om wie het echte China is.

De strijd tussen het communistische China en het nationalistische Taiwan

Hier zie je Rusland in 1917. Burgers komen massaal in opstand tegen de tsaar. Deze Russische revolutie heeft de wereld veranderd. Waarom? Waar komt die revolutie vandaan? Laten we even terugspoelen. Dit is Rusland. Het is een kolossaal land dat deels in Europa deels in Azië ligt. En begin twintigste eeuw is het nog een keizerrijk met een grote kloof tussen arm en rijk. Op het platteland wonen miljoenen boeren die tot voor kort zogeheten lijfeigenen waren. Het lijfeigenschap is een vorm van slavernij. De boeren zijn het eigendom van de landsheren. Eeuwenlang worden zij onderdrukt en uitgeknepen. De mensen lijden honger. Maar ook na het afschaffen van het lijfeigenschap in 1861 blijft de ongelijkheid. De boeren leven in grote armoede en hebben geen enkele vorm van inspraak. Daartegenover staat een kleine, rijke elite. De landeigenaren en de adel, met aan het hoofd de tsaar. Die tsaar is alleenheerser en bestuurt het land. Er is geen vrijheid van meningsuiting en politieke partijen zijn verboden. Aan het einde van de negentiende eeuw wordt deze man gekroond tot tsaar. Nicolaas de Tweede. Nicolaas is conservatief. Tegen verandering en hij regeert met de harde hand. In die tijd komt er ook steeds meer verzet tegen het tsarenbewind. De boeren zijn het zat en ook bij de arbeiders in de steden, die onder erbarmelijke omstandigheden moeten leven en werken, groeit de onvrede. Steeds meer mensen willen hun stem laten horen en sluiten zich aan bij sovjets lokale bonden van arbeiders, boeren of soldaten. Een soort vakbonden dus. Maar ook zijn er mensen die zich aansluiten bij illegale politieke partijen, zoals de Russische sociaaldemocratische Arbeiderspartij de RSDAP. Zo ook deze man, Vladimir Lenin. De tsaar ziet hierin een dreiging en laat Lenin dan ook verbannen naar het buitenland. Een terechte angst, blijkt later. In dit huis, van 31 augustus tot oktober 1893 woonde Vladimir Lenin. Vladimir Lenin, de revolutionair in wording. De man die verschroeid werd door woede omdat zijn broer in die periode ook werd opgehangen door de tsaar. Die was ook een revolutionair. En toen Lenin hier woonde, kon hij onmogelijk bevroeden dat 24 jaar later, honderd meter verderop in het Taurische park, de revolutie eigenlijk echt zou plaatsvinden. Lenin is een revolutionair. Hij wil een opstand. Hierin volgen de theorie van het marxisme bedacht door de Duitse filosoof Karl Marx. En Marx schreef zijn ideeën op in dit boek. Das Kapital. Volgens hem moeten de arbeiders uit alle landen zich verenigen en in opstand komen tegen hun uitbuitende heersers. Alleen zo zou het volk de macht krijgen. Lenin ziet in deze theorie een manier om de tsaar af te zetten en een revolutie te beginnen. Omdat Rusland grotendeels uit landbouwgrond bestaat en een kleine arbeidersklasse heeft, wil hij de boeren op zijn hand hebben. En hij gaat nog net een stapje verder dan Marx. Lenin wil geen klassenverschillen en al het privébezit verbieden. Fabrieken en grond moeten eigendom worden van iedereen. Het doel hiervan is een samenleving zonder ongelijkheid tussen arm en rijk. Deze ideologie, die we in de toekomst nog vaak gaan tegenkomen kennen we als het communisme. Samen met nog een andere revolutionair: Leon Trotski maakt Lenin plannen voor een communistisch Rusland. Binnen de RSDAP volgt de meerderheid hun ideeën. Lenin noemt zijn volgers daarom ook wel bolsjewieken. Dat betekent zoiets als meerderheid in het Russisch. Dan breekt in 1914 de Eerste Wereldoorlog uit. Rusland strijdt met Engeland en Frankrijk tegen Duitsland. Tsaar Nicolaas de Tweede stuurt miljoenen boeren als soldaten het slagveld in waar ze door slechte voorbereiding geen schijn van kans maken. Ze worden afgeslacht en in Rusland zelf raakt de landbouw verwaarloosd door het gebrek aan mankracht. Het gevolg? Miljoenen doden, zowel op het slagveld als in Rusland zelf door grote voedseltekorten. En weer zijn het de boeren en arbeiders die hieronder lijden. Terwijl de tsaar en de elite in luxe leven. In Petersburg zou je kunnen zeggen: Je had de ene wijk waar de stadspaleizen waren waar de adel woonde, rond het Winterpaleis waar de tsaar dan zat met zijn familie. En dat was √©√©n grote decadente bende, om het zo maar te zeggen. Met aan de ene kant die rijkdom, maar aan de andere kant de Neva, de rivier die eigenlijk de stad scheidt, zou je kunnen zeggen. De verpaupering, de fabriekswijken, de stank, de ziekten de onvrede over de ongelijkheid die al decennialang aan het ophopen was, komt nu tot een kookpunt. De mensen zijn het zat en komen in opstand. In februari 1917 trekt een grote groep vrouwelijke arbeiders in de stad Sint-Petersburg de straat op. En al snel sluit de rest van de arbeiders zich bij hen aan. Er breken massale stakingen en protesten uit. De februarirevolutie, het begin van de Russische Revolutie. Als ook soldaten zich tegen Nicolaas de tweede keren, treedt hij af. Aan 300 jaar tsarenbewind komt een eind. Lenin, die door de tsaar verbannen was naar Zwitserland keert met de trein terug naar Rusland. Hij spreekt de mensen toe. Na de revolutie stelt de Doema het Russische parlement, een voorlopige regering in. Maar deze is niet naar de zin van Lenin en zijn volgelingen, de bolsjewieken. Zij vinden het een schande dat de Voorlopige Regering door wil gaan met de Eerste Wereldoorlog en ook zijn de rechten voor boeren en arbeiders nauwelijks verbeterd. Een paar maanden na de februarirevolutie bestormen de bolsjewieken in de nacht van 25 op 26 oktober het winterpaleis van de regering. Een staatsgreep. Deze deur, die nu dicht is, dat was dus opengegaan in de nacht van 25 op 26 oktober 1917. Het was nog.. ze waren nog geen tien mensen die via deze deur naar binnen zijn gegaan. De Voorlopige regering wordt afgezet en gearresteerd. En ook andere belangrijke plekken in de stad worden ingenomen. Elektriciteitscentrales, politiebureaus en de centrale bank. De bolsjewieken zijn aan de macht. Maar niet iedereen is hier blij mee. Veel groepen voelen zich buitengesloten of verraden. En kort na de staatsgreep breekt dan ook een burgeroorlog uit. Tussen de communistische bolsjewieken, de roden aan de ene kant en aan de andere kant de witten. Tsaargezinden en andere tegenstanders. Er volgt een jarenlange bloedige strijd. Lenin ontpopt zich tot meedogenloze dictator. Tegenstanders worden vermoord of opgesloten in heropvoedingskampen. Duizenden Russen slaan op de vlucht. Tsaar Nicolaas de tweede, zijn vrouw en vier kinderen worden vermoord. En intussen zijn de bolsjewieken ook bezig met het uitbreiden van het Sovjetrijk. Nadat Duitsland de Eerste Wereldoorlog verliest, nemen de Roden buurlanden als Oekraïne, Armenië en Georgië in. In 1920 eindigt de burgeroorlog. De roden hebben de Witten verslagen. In 1922 wordt Rusland omgedoopt tot de Sovjet-Unie, met Lenin als leider. Een communistische eenpartijstaat bestaande uit vijftien republieken waaronder Rusland, maar bijvoorbeeld ook Oekraïne, Estland en Azerbeidzjan. En waar het de belofte was dat het land door het volk geregeerd zou worden blijkt al snel dat de Sovjet-Unie afglijdt naar een dictatuur. Na een jaar leiderschap overlijdt Lenin. De bolsjewieken benoemen zonder democratische verkiezingen de opvolger. Jozef Stalin. Onder hem wordt het land een nog strengere dictatuur met onderdrukking, vervolging en miljoenen doden. De meeste boeren wilden hun eigen land niet opgeven. Het land dat ze met Lenins hulp hadden verkregen. Geleerden zijn het nog steeds niet eens over wat het was dat Stalin naar de macht dreef, of hij echt begaan was met de revolutie of dat het hem alleen maar om de macht zelf te doen was. De Russische revolutie van 1917 betekent een nieuwe tijd voor Rusland, die van de Sovjet-Unie. Maar dat niet alleen. Het is ook de introductie van het communisme in de wereld. Een ideologie die tot op de dag van vandaag een grote rol speelt. Dit was het begin van de Sovjet-Unie. Je zou kunnen zeggen dat zonder de gebeurtenis hier in dit paleis in dit park, het communisme nooit heeft bestaan. De Sovjet-Unie nooit heeft bestaan en ook de hele vorige eeuw, die grotendeels werd bepaald tussen de tegenstelling tussen kapitalisme en communisme. De Tweede Wereldoorlog, de Koude Oorlog die daarop volgde is eigenlijk het gevolg van de gebeurtenissen hier in 1917. Ja de vraag is of het communisme de boeren en arbeiders gebracht heeft waar ze op hoopten. Hoewel de heerschappij van de tsaren na de Russische revolutie is gestopt heeft het leiderschap van Lenin en later Stalin grote overeenkomsten met dat van een tsaar. Er is namelijk geen vrijheid van meningsuiting en elke vorm van tegenstand wordt hard onderdrukt. Ja, de belofte van gelijkheid blijkt dan ook een illusie. En ook vandaag de dag zijn de ongelijkheid en onderdrukking in Rusland nog groot. Wat je ziet is dat dat inderdaad na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie die enorme verschillen tussen arm en rijk weer naar boven zijn gekomen. Met Poetin als nieuwe tsaar? Met Poetin als nieuwe tsaar. Die parallellen, die kan je natuurlijk ook trekken.

Wat was de Russische Revolutie?

In 1917 vinden er grote volksopstanden plaats in Rusland. Dit kennen we als de Russische Revolutie. Onder leiding van Vladimir Lenin grijpen de bolsjewieken tijdens deze revolutie de macht. Gebeurtenissen die de wereld hebben veranderd.

De communisten aan de macht in Rusland

Dit was het beeld van diezelfde zesde juni voor de Normandische kust. Een armada van meer dan 4000 grote en kleine schepen kroop nader en nader op de Franse kust toe. De deuren werden opengegooid. De eerste geallieerde soldaten waren aan land. 6 juni 1944. Op de stranden van Normandië landden honderdduizenden soldaten. Deze dag kennen we nu als D-Day. De strijd om Europa te bevrijden van nazi-Duitsland is begonnen. Wat ging eraan vooraf en waarom is het zo’n belangrijk keerpunt in de Tweede Wereldoorlog? Laten we even terugspoelen. We gaan terug naar de jaren dertig van de vorige eeuw. De wereld maakt kennis met deze man, Adolf Hitler. Nadat hij aan de macht komt, wil hij het Duitse Rijk uitbreiden en zijn nazi-ideologie over heel Europa verspreiden. In 1939 begint hij door de inval in Polen de Tweede Wereldoorlog. En het Duitse leger verovert hierna in sneltreinvaart bijna heel Europa. Een aantal landen sluit een samenwerkingsverbond om de bezette gebieden te bevrijden en Hitler en zijn nazi-bewind te stoppen. Het Verenigd Koninkrijk, Canada, de Verenigde Staten, maar ook de regeringen van bezette landen zoals Frankrijk, Nederland en Polen sluiten zich aan. Dit bondgenootschap heet de geallieerden. We gaan even door naar 1942. De oorlog is al bijna 2,5 jaar aan de gang. Na de snelle opmars in Europa heeft Hitler zijn zinnen gezet op de Sovjet-Unie. Onder de codenaam Operatie Barbarossa valt het Duitse leger het land binnen. Maar Hitler onderschat de Sovjet-Unie. Hun Rode Leger is sterk het klimaat koud en de afstanden gigantisch. Het tij begint te keren. Sovjetleider Stalin dringt er bij de geallieerden op aan om een tweede front te openen. Alleen zo zouden de nazi's in een paar maanden verslagen kunnen worden. En ook bij de leiders van het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten Churchill en Roosevelt groeit dat besef. Alleen een grootschalige aanval op het Europese vasteland kan Duitsland breken. De geallieerden beginnen in het diepste geheim in Zuid-Engeland aan de voorbereidingen. Er komen verschillende plannen op tafel en er wordt een testaanval voorbereid. In augustus 1942 wordt de haven van de Franse kuststad Dieppe aangevallen. Het is een slachtpartij. Meer dan de helft van de soldaten wordt gedood, verwond of gevangengenomen. De belangrijkste les uit deze aanval is dat de landing niet via havens moet gaan, maar via stranden. En dan van daaruit moeten zo snel mogelijk de havens worden ingenomen om militair materieel aan land te krijgen. In januari 1943 besluiten de geallieerden dat Normandië in Frankrijk d√© plek wordt van de invasie. Het plan krijgt de codenaam Operation Overlord. Het wordt een gecombineerde aanval vanuit zee met een gigantische vloot en vanuit de lucht met bommenwerpers en parachutisten. De aanval moet plaatsvinden op de stranden en die noemen ze Utah, Omaha. Gold. Juno. En sword. De nazi's houden al rekening met een grote aanval vanuit Engeland en daarom bouwen ze vanaf 1942 langs de Atlantische kust een betonnen verdedigingslinie. De Atlantikwall. Deze muur van bunkers, mijnenvelden en prikkeldraadversperringen loopt van het hoogste puntje van Noorwegen tot aan de grens met Spanje. 6200 kilometer. Hele kustgebieden worden geëvacueerd. Dorpen, steden, stranden zijn nu verboden terrein. Ook in Nederland. Hitler is ervan overtuigd dat ondanks de Atlantikwall de invasie zal plaatsvinden bij Calais, waar de afstand met Engeland het kleinst is. Hij heeft geen idee wat voor enorme operatie op het punt van beginnen staat. Het is zover. 5 juni 1944. De dag van de invasie. Iedereen is in gereedheid gebracht. Duizenden soldaten staan klaar. Amerikanen, Engelsen, Canadezen, maar ook Fransen, Nederlanders en Polen. Sommigen piepjong en ver van huis. Vanwege veiligheidsredenen wordt de invasie tot het allerlaatste moment ook voor de soldaten geheimgehouden. Maar een hevige storm gooit roet in het eten. Te hoge golven, te harde wind en slecht zicht. De geallieerden besluiten de invasie uit te stellen. De volgende ochtend, 6 juni om half 5 geeft Eisenhower, de opperbevelhebber van de geallieerden, het startsein. D-Day. De beslissende dag is begonnen. Meer dan 5000 schepen steken tegelijkertijd de zee over. Eerst worden langs de kustlijn duizenden parachutisten gedropt die de wegen en bruggen van het Normandische platteland moeten veiligstellen. En dan, verdeeld over de vijf stranden gaan meer dan 150.000 soldaten aan land in bezet Frankrijk. Zodra de geallieerde soldaten uit de boten stappen nemen de Duitsers hen onder vuur. Het is √©√©n groot slagveld, het zicht is slecht en de jongens weten vaak nauwelijks tegen wie of wat ze vechten. Elke stap kan de laatste zijn. Na ongeveer drie dagen ononderbroken gevechten zijn de kustgebieden in handen van de geallieerden. Er worden tijdelijke bruggen en havens aangelegd om meer legers en materieel aan land te kunnen krijgen. Straat voor straat, weiland voor weiland huis voor huis, winnen de geallieerden terrein. Op 29 augustus ruim anderhalve maand na D-Day, bereiken ze de Franse hoofdstad Parijs. Een grote overwinning op nazi-Duitsland. Hierna stoten de legers door naar België en Nederland. In het najaar van 1944 wordt het zuiden van Nederland bevrijd. En pas in mei 1945 ook de rest van Nederland. Door de opmars van de geallieerden na D-Day vanuit het Westen en het rode Sovjet-leger vanuit het oosten, wordt Duitsland teruggedreven En in april 1945 bereiken de Sovjets als eerste de Duitse hoofdstad Berlijn. Hitler pleegt zelfmoord. Nazi-Duitsland geeft zich over. D-Day staat symbool voor het begin van het einde van de Tweede Wereldoorlog. Omdat nazi-Duitsland vanaf dat moment op twee fronten strijdt wordt het tot overgave gedwongen. Europa is weer vrij en de geallieerde soldaten van D-Day zijn helden. Dankzij hen kunnen wij Europa in vrijheid leven. Maar die bevrijding komt met een hoge prijs. Tijdens en na D-Day laten tienduizenden soldaten het leven. Zowel aan de kant van de geallieerden als die van de Duitsers. Hierdoor staat de Normandische kust vandaag de dag vol met witte kruizen. En voor de soldaten die wel terugkeren is het leven nooit meer hetzelfde. Veel van hen zijn lichamelijk verminkt en getraumatiseerd na de verschrikkingen die ze hebben meegemaakt op het slagveld. Elk jaar op 6 juni herdenken we nog steeds het grote offer dat al die jongens en mannen hebben gebracht voor onze vrijheid.

Wat gebeurde er tijdens D-Day?

Op 6 juni 1944 landen de geallieerden op de stranden van Normandië. De bevrijding van Europa van nazi-Duitsland is begonnen. 150.000 mannen en jongens wagen hun leven voor een vrij Europa.

Wat gebeurde er op D-Day?

De bevrijding van Europa is begonnen

Juist op het ogenblik dat ons land zich zo goed mogelijk hersteld had van de grote schade die het in de oorlog op vele punten had geleden, heeft de natuur in alle hevigheid van vele gedeelten van ons land opnieuw een ruïne gemaakt. In de nacht van 31 januari 1953 breken op meerdere plekken in Nederland de dijken door. Hele dorpen komen onder water te staan en ruim 1800 mensen komen om het leven. Dit is Nederlands grootste natuurramp van de twintigste eeuw. De watersnoodramp. Wat ging er mis en hoe beschermen we ons nu tegen het water? Laten we even terugspoelen. De watersnoodramp van 1953 is zeker niet de eerste. Al eeuwen is ons land in strijd met het water. Dat komt doordat Nederland voor een groot deel onder zeeniveau ligt en ook nog eens voor een vijfde uit water bestaat. Niet zo handig, zou je denken. Waarom wonen we hier dan? Omdat het land zo vruchtbaar is. En daarom hebben we al eeuwen geleden geleerd te werken met het water. Toch, ondanks al onze maatregelen is het water ons soms nog de baas. Zoals bijvoorbeeld in de vijftiende eeuw de Sint Elisabeths vloed. En in 1825 overstroomt twee derde van Friesland. In 1932 wordt de Afsluitdijk gebouwd en dit gebied te beschermen en gedeeltelijk af te sluiten van de zee. Onze bescherming tegen het water wordt steeds beter. Toch waarschuwt expert Johan van Veen al voor de Tweede Wereldoorlog dat de inmiddels te lage dijken tot een ramp zullen leiden. Hij waarschuwt wel tientallen keren, maar niemand luistert. In het begin viel dat best wel nog op goede aarde. Er werd zelfs een stormvloed-commissie samengesteld, waarvan hij secretaris was, dus kwam hij met voorstellen. En ja, toen kwam net de Tweede Wereldoorlog en toen veranderden natuurlijk de accenten. Na de Duitse bezetting is Nederland vooral druk bezig met de wederopbouw. Hierdoor is er te weinig geld voor het onderhoud van de dijken. Januari 1953. Bij IJsland ontwikkelt zich een noordwesterstorm. Dit zijn voor Nederland de gevaarlijkste stormen omdat ze direct op onze kust afkomen. Twee weken later, op zaterdag 31 januari, is de storm in de ochtend al bij Schotland en dan snel daarna in het oosten van Engeland. In Engeland richt het al grote schade aan en die avond zet de storm koers naar Nederland. Uitzonderlijke weersomstandigheden zorgen voor gevaarlijk hoge waterstanden. En wel windkracht twaalf. Dat is orkaankracht. Langs de kust zijn er windstoten van wel 140 kilometer per uur. Zo hard mag je niet eens rijden op onze snelwegen. En daarom probeert het KNMI die avond via de radio nog mensen te waarschuwen. Boven het noordelijke en westelijke deel van de Noordzee woedt een zware storm tussen noord-west en noord. Veel mensen hebben vertrouwen in de dijken. Het was tot nu toe toch altijd goed gegaan?! Maar nog niet iedereen heeft in die tijd een radio of telefoon in huis. En tussen 12.00u s nachts en 8.00u s ochtends wordt er überhaupt niks uitgezonden Dus veel mensen liggen gewoon te slapen. Rond 2.00u s nachts slaan de eerste golven over de dijken en de vloedplanken. En dan gaat het snel. Tegen deze hoge waterstanden zijn de te lage en zwakke dijken niet bestand. Op meer dan 150 plaatsen in Zeeland, Brabant en Zuid-Holland breken de dijken. Ruim 150.000 hectare land overstroomt. Dat is bijna zo groot als heel provincie Utrecht. De mensen worden in hun slaap verrast. Wie kan vlucht omhoog naar de zolder of het dak. Het is winter en dus is het buiten ijs en ijskoud. Moet je je voorstellen dat je midden in de nacht uit je bed stapt en je tot je knieën in het water staat. En toen kwam er ineens zo sjiet, zo kwam het water de straat in golven. Schuimkoppen ervoor en de voordeur sloeg eruit en het water klotste zo de trap op. Iedere keer als we in het trapgat keken dan steeg dat water weer. Weer een tree, weer een tree, weer een tree. Het overstroomde gebied is vooral landbouw. Het krachtige water sleept alles mee. Huizen en auto's, maar ook dieren en mensen. Diegenen die het overleven zien die nacht de meest verschrikkelijke dingen. En dan hoor ik opeens mijn vader zeggen: Er hangt een meisje bij ons aan de dakgoot en dat is die en die. En ik zei oh, dat is dat meisje, die zat bij mij in de klas. Daar ging ik mee naar school en even later hoorde ik iemand dan zeggen: Ja, ze is weg. Er kwam een vrachtwagen aandrijven en die nam haar mee. En dan kom je op school en dan is de helft van je klas weg en dan kan je eigenlijk als kind niet bevatten. Je weet ja die zijn allemaal verdronken. Als het op zondagochtend 1 februari licht wordt, is de schade van de ramp voor het eerst zichtbaar. Lokale vissers en burgers brengen mensen naar hoger gelegen plekken. Maar het gevaar is nog niet geweken, want ook die zondagmiddag staat het water nog steeds gevaarlijk hoog. En nog niet iedereen is in veiligheid gebracht. Huizen die de eerste vloedgolf hebben doorstaan, storten alsnog in. Pas vanaf maandag komen de reddingsacties echt op gang, als ook de extra buitenlandse hulptroepen arriveren. Toch duurt het nog een paar dagen om iedereen uit het gebied te krijgen. Meer dan 70.000 mensen komen zonder huis te zitten. 1836 mensen en tienduizend dieren sterven. Op 6 november 1953, zo'n driekwart jaar na de ramp, wordt eindelijk de laatste dijk gedicht. Iedereen is het erover eens: een nieuwe ramp moet worden voorkomen. Dammen, sluizen en stormvloedkeringen worden gebouwd. Deze Deltawerken moeten Nederland voortaan beschermen tegen het water. Tijd voor herdenken is er dan nog niet. Mensen proberen vooral hun leven weer op te pakken. Iedereen was bezig om zijn leven weer op gang te brengen, zijn bedrijf op te starten. Nou, iedereen was drukdoende met de toekomst en alsjeblieft die ramp vergeten. We moeten vooruit, we moeten vooruit. Dat leed was voor sommige mensen denk ik ook zo groot dat je dat ook niet kon behappen. En dat werd weggestopt. Het was te te heftig. En er waren moeders die hun kind verloren hadden in die nacht en eigenlijk nooit meer gelachen hebben. Het zal nog veertig jaar duren voor de eerste Nationale Herdenking wordt georganiseerd. De generatie die de ramp heeft meegemaakt zegt dit mag nooit meer gebeuren. Laten we bidden en waakzaam zijn, zeg ik nu als verantwoordelijk minister. In deze Zeeuwse kerk. Opdat ook volgende generaties zich blijvend verantwoordelijk weten. Langzaamaan beginnen mensen te praten over wat hen is overkomen. Wat de ramp voor mij nog doet: Als het stormt, slaap ik niet. Dan zijn alle lampen aan. De hele nacht ga ik niet naar bed. Ik doe alle lampen aan. Ik blijf op de bank liggen. En zo gauw als het licht wordt. Dat ik het overzicht heb, kan zien wat er gebeurt, dan ben ik gerustgesteld. Maar ik vertrouw geen dijk. Ik vertrouw geen sluis. Ik vertrouw niks en ik ben niet de enige. Zelfs in de straat waar ik woon, branden overal lichten. Ga de polder in en je ziet overal lampen branden. Dus de ramp is nog niet voorbij. Echt niet. Vandaag de dag zijn we nog steeds in strijd met het water. We zijn zelfs kwetsbaarder dan ooit. Door klimaatverandering zullen we steeds vaker last krijgen van extreme regenbuien. Kijk maar eens naar de overstromingen toen Limburg in 2021. En ook de zee stijgt door de opwarming van de aarde. Dat is een groot probleem voor Nederland, dat voor een groot deel onder zeeniveau ligt. We zullen dan ook keihard moeten blijven werken aan onze bescherming tegen het water. Op het moment dat de Deltawerken werden gebouwd, wisten we nog heel weinig. Van klimaatverandering. Wisten we nog niet hoe hard de zeespiegel ging stijgen, dus werd daar niet echt rekening mee gehouden en zeker niet met de snelheden die we nu voorzien. We hebben in de afgelopen eeuwen zo'n 15 tot 20 centimeter stijging gehad en in de komende eeuw verwachten we dat dat afhankelijk van hoeveel broeikasgassen we uitstoten, zo'n 40 tot 80 centimeter gaat worden.

Wat was de Watersnoodramp?

In januari 1953 woedt een sterke storm voor de kust van Nederland. In de nacht van 31 januari komt deze aan land. De storm zorgt ervoor dat op meerdere plekken in Zeeland, Noord-Holland en Brabant de dijken doorbreken. Het is een grote ramp: tienduizenden mensen zijn hun huizen en vee kwijt. Ruim 1800 mensen komen om het leven. Deze ‘Watersnoodramp’ is vandaag voor veel mensen nog een groot trauma.

Een grote ramp in Zeeland, Zuid-Holland en Brabant in 1953

Tegen middernacht beginnen in het stadion van de Surinaamse hoofdstad de feestelijkheden in tegenwoordigheid van prinses Beatrix en prins Claus. Alle bevolkingsgroepen in hun eigen specifieke dracht zijn vertegenwoordigd in het stadion. Als onder het spelen van het volkslied de vlag van de Nieuwe Republiek Suriname wordt gehesen. 25 november 1975. Op deze dag wordt Suriname onafhankelijk. Na 300 jaar een kolonie te zijn geweest van Nederland. Wat betekent die onafhankelijkheid en hoe is Suriname door kolonialisme beïnvloed? Laten we even terugspoelen. Dit is Suriname. Het ligt in het noorden van Zuid-Amerika en het land bestaat zoals je ziet voor meer dan 90% uit tropisch regenwoud. Het is erg vruchtbaar en rijk aan kostbare grondstoffen zoals olie en goud. En moet je kijken, er liggen allemaal dorpjes en steden met Nederlandse namen zoals Groningen en Lelydorp en dat komt doordat het land nog niet zo heel lang geleden een kolonie was van Nederland. En dat zit zo. Vanaf de vijftiende eeuw bevaren Europese handelscompagnieën de wereldzeeën op zoek naar handel. Zo ook de Nederlandse Handelsmaatschappij de WIC, de West-Indische Compagnie. Ze stichtten Nieuw Amsterdam, wat we nu kennen als New York. Na een vredesverdrag met Engeland: een andere grote handelsmacht, wordt afgesproken dat Nieuw-Amsterdam van Engeland wordt en Nederland krijgt in ruil daarvoor Suriname. De Nederlandse handelslieden vinden dit een goede deal. Zij zien veel mogelijkheden in dit land. De Nederlanders richtten in Suriname plantages op: stukken grond waar op grote schaal gewassen worden verbouwd voor de handel. Er zijn dan nog geen machines, dus er is enorm veel mankracht nodig. De WIC zoekt de oplossing hiervoor in slavernij. Uit Afrika worden op grote schaal mensen geroofd en gekocht en naar Suriname gebracht. Deze tot slaaf gemaakten worden gedwongen tot zware arbeid op de plantages. De producten die ze moeten verbouwen zoals koffie, suiker en katoen worden vervolgens weer naar Nederland vervoerd en verhandeld. Dit systeem heet de driehoekshandel. Nederland verdient hier vooral in de zeventiende eeuw flink aan. Denk maar eens aan al die grachtenpanden in Amsterdam. Deze tijd wordt vaak verhullend de Gouden Eeuw genoemd. Een gouden tijd voor Nederland, maar over de rug van de tot slaaf gemaakten, want die moeten zonder loon gedwongen werken onder extreem gewelddadige omstandigheden. Mishandelingen, misbruik en lijfstraffen zijn aan de orde van de dag. Op 1 juli 1863 wordt in Suriname onder internationale druk de slavernij afgeschaft. Die 1863: voor ons enorm belangrijk. Omdat in 1863 is dat de wet veranderd is. De tot slaaf gemaakte was geen inventarisstuk meer. Het was een mens met een ziel. En wij willen natuurlijk op 1 juli wat er gebeurd is in 1863: de Bigi Spikri waka. Dat mensen liepen naar naar Oranjeplein en we gingen dansen voor de koning. Maar nu gaan we dansen voor onszelf. We gaan plezier maken met onszelven om aan te tonen dat we nu Surinamers zijn. Toch moet een groot deel van de tot slaaf gemaakten nog tien jaar lang verplicht doorwerken op de plantages. Ze mogen dus nog steeds niet gaan en staan waar ze willen. In 1873 zijn ze eindelijk echt vrij. Hierna gaat Nederland op zoek naar nieuwe werkkrachten om hun winstgevende plantage industrie voort te zetten. Ze werven contractarbeiders helemaal vanuit Azië, zoals India of Indonesië. Eigenlijk ook een vorm van slavernij. Want ook zij worden gedwongen te werken onder slechte omstandigheden. En hoewel ze wel loon krijgen, is het heel weinig. Door de komst van de contractarbeiders uit Azië wordt Suriname een smeltkroes van verschillende etnische groepen. Er wonen afstammelingen van tot slaaf gemaakten marrons en creolen, maar ook Hindoestanen uit India, Javanen uit Indonesië en Chinezen. Samen wonen zij in één land. Maar het is niet echt een eenheid te noemen. We spoelen even vooruit in de tijd naar halverwege de twintigste eeuw. Na twee wereldoorlogen is er wereldwijd een beweging van dekolonisatie die aan de gang. Veel landen willen af van hun kolonisator en voortaan zelf besturen. Maar onder het merendeel van de Surinamers is er helemaal geen grote wens voor onafhankelijkheid. We hebben geen last van Nederland. Nederland heeft geen last van ons, behalve dan dat wij economisch en financieel geholpen worden. Ik zie de drang zie ik op het ogenblik niet. Wij zijn eenmaal gewend aan die Nederlandse vlag en ik geloof niet dat wij die Nederlandse vlag zo snel kunnen vergeten en zo snel zouden kunnen weglaten. Met name de Hindoestanen zijn tegen onafhankelijkheid, want zij zijn bang dat als de Nederlanders vertrekken, er conflicten tussen de verschillende groepen zullen ontstaan en dat het land in verval zal raken. En bovendien is hun trouw aan Nederland dat zij als moederland zien, groot. Er is één groep wel voor onafhankelijkheid: de Creolen, de afstammelingen van de tot slaaf gemaakten. Zij zien de Nederlanders nog steeds als onderdrukkers die de baas spelen over hun land. Dan wordt in Suriname in 1973 de creoolse Henck Arron premier en hij besluit onverwachts dat Suriname in 1975 onafhankelijk moet worden. De verkiezingen van 1973 daar heeft geen enkele politieke partij tijdens verkiezingen met geen woord gerept over de onafhankelijkheid. Toen de regering geformeerd was en de regeringsverklaring door Arron afgelegd werd in de toenmalige Staten heeft hij gezegd: Suriname wordt voor eind 75 onafhankelijk. En dit zorgt voor een schrikeffect. Vooral de Hindoestanen in het parlement vinden dit veel te snel. Suriname is volgens hen nog lang niet klaar voor onafhankelijkheid. Laten we zeggen bijna 90% was tegen onafhankelijkheid en toentertijd hebben wij zeven vrouwen, hebben wij een anti-onafhankelijkheidsbetoging georganiseerd en wij hebben de grootste betoging in Suriname. Hebben wij gedaan. Waarom had u die demonstratie georganiseerd? Omdat wij die onafhankelijkheid nog niet wilden hebben. Dat wij nog niet rijp waren. Je kan niet een klein kind van vijf jaar zeggen ga in de universiteit zitten. Je moet toch wat weten voordat je een post neemt. Intussen komt in Nederland het meest vooruitstrevende kabinet ooit aan de macht. Zij zijn voorstander van dekolonisatie. De Nederlandse premier Joop den Uyl neemt een drastisch besluit. Suriname moet onafhankelijk worden. Het Surinaamse parlement stemt en in 1975 wordt tegen de verwachting in voor onafhankelijkheid gestemd. Op 25 november 1975 wordt Suriname officieel onafhankelijk. De Nederlandse vlag wordt gestreken en de Surinaamse vlag gehesen. De vlag van de nieuwe Republiek Suriname wordt gehesen. In het stadion was ik. Ik heb het van heel nabij meegemaakt. De hele euforie en al die ballonnen en die vlaggen die daar elkaar. Het was geweldig. Sranan Fri! De trots. Vooral toen de vlaggen werden gewisseld. Dat was een geweldig moment. Ja, was heel erg ontroerd. Heel erg ontroerend. Een spontaan volksfeest barst los. Er is blijdschap, maar dit wordt niet door iedereen gevoeld. Toen de Nederlandse vlag weggehaald wordt naar beneden, heb ik gehuild, want ik ben onder die vlag groot geworden. En toen kwam de Surinaamse vlag. Nou ja, toen heb ik gezegd Gods zegen! Er zijn grote zorgen over de toekomst van Suriname en die zorgen blijken terecht. In de jaren na de onafhankelijkheid verslechtert de economie en stijgt de werkeloosheid in hoog tempo. Als gevolg hiervan wordt een militaire staatsgreep gepleegd. Legerleider Desi Bouterse trekt hierna de macht naar zich toe en verandert Suriname in een dictatuur. Onder hen gaat het alleen maar slechter. Omkopingen, armoede, wapenhandel en moord. In 1982 laat Bouterse vijftien politieke tegenstanders vermoorden. Deze gebeurtenis kennen we nu als de decembermoorden. Door de onrust en armoede kiezen zowel voor als na de onafhankelijkheid veel Surinamers voor emigratie naar Nederland. In totaal wel 300.000. Dat is een kwart van de hele bevolking. En de meeste Surinamers komen terecht in grote steden zoals bijvoorbeeld de nieuwe wijk de Bijlmer bij Amsterdam. Het is voor de Surinamers wennen in Nederland. Dit is de straat waar het huis staat waar ik voor het eerst kwam te wonen. Het was herfst en dan stond je daar. Het was koud en nattig en grauw en helemaal niet mooi. Het was zo zo, zo dood. Ik stond er als kind en ik denk is dat het? Maar ook voor de Nederlanders is het wennen. In Nederland wonen tot ver na de Tweede Wereldoorlog weinig zwarte mensen. Veel Surinamers voelen zich niet echt welkom in het land waar ze tot voor kort bij hebben gehoord. Ze worden gediscrimineerd en hebben te maken met negatieve uitingen vanwege hun huidskleur, racisme. De onafhankelijkheid van Suriname maakte een einde aan 300 jaar koloniale overheersing. Maar lang niet iedereen ziet onafhankelijkheid als iets positiefs. Suriname staat er voortaan alleen voor en het stort vrijwel meteen in. Veel Surinamers hebben het land verlaten en tot op de dag van vandaag is er onrust en armoede. Tsja 300 jaar uitbuiting en slavernij hebben het land ontwricht en in 2022 maakt de Nederlandse regering hier excuses voor. Eeuwenlang hebben de Nederlandse staat en zijn vertegenwoordigers slavernij mogelijk gemaakt, gestimuleerd, in stand gehouden en ervan geprofiteerd. Eeuwenlang zijn uit naam van de Nederlandse staat mensen tot handelswaar gemaakt, uitgebuit en mishandeld. Vandaag bied ik namens de Nederlandse regering excuses aan voor het handelen van de Nederlandse staat in het verleden, aan alle tot slaaf gemaakten die wereldwijd onder dat handelen hebben geleden. Aan hun dochters en zonen en aan al hun nazaten tot in het hier en nu. Wat denk jij? Ook al is Suriname onafhankelijk, draagt Nederland nog steeds verantwoordelijkheid voor het land?

Hoe werd Suriname onafhankelijk?

In november 1975 wordt Suriname een onafhankelijk land, na 300 jaar een kolonie te zijn geweest van Nederland. Maar niet de hele bevolking, die een mix is van verschillende groepen, is voorstander van onafhankelijkheid. Hoe is die onafhankelijkheid tot stand gekomen, welke gevolgen heeft het en welke rol speelt Nederland hierin?

Na 300 jaar kolonialisme en slavernij

Wat was de Vietnamoorlog?

Tussen 1955 en 1975 wordt Vietnam verscheurd door een bloedig conflict: de Vietnamoorlog. Het communistische Noord-Vietnam en het pro-westerse Zuid-Vietnam staan in deze oorlog recht tegenover elkaar. Wanneer de Verenigde Staten besluit zich ermee te bemoeien en tienduizenden soldaten stuurt, escaleert het conflict tot één van de meest aangrijpende oorlogen van de 20e eeuw.

Een militaire botsing tussen het communisme en het kapitalisme

Dit zijn de Dolle Mina's in de jaren zeventig. Ze strijden voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Ze zijn vooral bekend van hun actie. Baas in eigen buik. Daarmee zet ze zich in voor de legalisering van abortus. Waarom was dit zo hard nodig En wat hebben ze met hun acties bereikt? Laten we even terugspoelen. Tot ver in de jaren zeventig van de vorige eeuw zijn vrouwen bij lange na niet gelijk aan mannen. Vanaf het begin van de twintigste eeuw roepen steeds meer vrouwen om gelijke rechten. Emancipatie heet dat. En in het geval van vrouw man verhoudingen heet het feminisme. Hoe gek het ook klinkt, aan het begin van de twintigste eeuw mogen vrouwen niet stemmen. Ze hebben dus niks te zeggen in de maatschappij. Deze vrouw, Wilhelmina Drucker, is in die tijd het boegbeeld van de emancipatiebeweging in Nederland. We noemen dit de eerste feministische golf. Samen met andere feministen richt ze De Vrije Vrouwen Vereeniging op. Door deze inzet wordt in 1919 het vrouwenkiesrecht ingevoerd. Een overwinning, maar we zijn er nog lang niet. Na de eerste feministische golf is het een tijdje stil. Maar in de jaren zestig leeft de feministische beweging weer op. Er worden nieuwe actiegroepen opgericht, zoals de man vrouw beweging en Dolle Mina, vernoemd naar Wilhelmina Drucker. We noemen deze periode de tweede feministische golf. Hierin strijden vrouwen niet meer voor kiesrecht, maar voor andere rechten. Zo zijn niet alle opleidingen toegankelijk voor vrouwen en als ze al werken, krijgen ze veel minder betaald dan mannen. En getrouwde vrouwen mogen al helemaal niet werken. Zij moeten thuisblijven en voor het huishouden en de kinderen zorgen. Kindje zit in een wipstoeltje en luistert naar de piano. We noemen deze periode de tweede feministische golf. Hierin strijden vrouwen niet meer voor kiesrecht, maar voor andere rechten. Zo zijn niet alle opleidingen toegankelijk voor vrouwen en als ze al werken, krijgen ze veel minder betaald dan mannen. En getrouwde vrouwen mogen al helemaal niet werken. Zij moeten thuisblijven en voor het huishouden en de kinderen zorgen. Kindje zit in een wipstoeltje en luistert naar de piano. En dat. Ja, dat vond ik in het begin vond ik dat wel leuk natuurlijk. Het was ook allemaal leuk, maar wat ik toen al dacht... ik wil ook nog ja andere dingen doen, naar dingen toegaan en mensen zien en en verder studeren. Dat zat natuurlijk toch altijd wel een beetje in mijn hoofd. Alleen ik zag absoluut niet hoe ik dat zou moeten doen. De actiegroepen willen dat vrouwen, getrouwd of ongetrouwd buitenshuis kunnen werken. Dat studies toegankelijk worden voor vrouwen. En dat er crèches komen om de kinderen op te vangen. Vooral Dolle Mina wordt erg bekend door de ludieke acties. Zo bezetten de aanhangers van Dolle Mina de Dolle Mina’s een opleidingsinstituut voor mannen en binden ze roze linten rondom urinoirs om te pleiten voor openbare toiletten speciaal voor vrouwen. Die zijn er in die tijd namelijk niet. Waarom heeft u die pop bij u? We waren van plan om ergens op de publieke tribune te komen en deze pop naar onze geachte minister president te gooien. Met hun acties schudden ze Nederland wakker en geven ze vrouwen een stem. En dat slaat aan. Ik zag het op de tv en ik denk anderen ook en ik was echt getroffen. Ik was zwanger van de tweede en ik voel me ontzettend klem zitten thuis en geen baan meer en... Een heel leuk leven daarvoor gehad als ongetrouwde werkende en ik had het echt benauwd. Ik zat ook vast, net als jij en ik had het gevoel van goh is dit dan alles hè? Ja precies. Ja precies, ik ook. Ja die twee baby’s, is dit nou alles? Ja, ze waren allemaal heel erg klein en ik had ontzettende heimwee naar vrijheid. De meest bekende actie van Dolle Mina is baas in eigen buik. Ze willen dat vrouwen zelf over hun lichaam mogen beschikken. Dit raakt aan iets heel fundamenteels, want door de hele geschiedenis heen hebben vrouwen dat niet mogen doen. Mannen hadden altijd de macht over het lichaam van een vrouw. Of het nou gaat om zwangerschap, seks of bewegingsvrijheid. De Dolle Mina's strijden met baas in eigen buik voor geboortebeperking en abortus. Dat betekent zelf te kunnen beslissen of je kinderen krijgt en hoeveel. Tot kort geleden zijn gezinnen namelijk vaak groot. Kijk maar naar je opa en oma. Het gebruik van voorbehoedsmiddelen zoals de pil of condooms zijn dan taboe en het is strafbaar om een ongeboren baby weg te laten halen. Vrouwen gaan van de ene naar de andere zwangerschap. De lichamelijke en mentale last van die zwangerschappen is groot. En dat terwijl juist steeds meer vrouwen seksuele vrijheid willen en niet langer een huisvrouwenbestaan willen leiden. Zwangere vrouwen die helemaal geen kind willen, zijn vaak wanhopig. Omdat ze door artsen niet worden geholpen, proberen ze zelf allerlei nare en gevaarlijke methodes om ongewenste baby's weg te halen. Er gingen toen heel enge verhalen deden de ronde. Ook meisjes die dan met allerlei primitieve middelen hadden geprobeerd een abortus op te wekken en dan in het ziekenhuis terechtkwamen en daar doodbloeden. En griezelige vrouwen op smoezelige, achteraf kamertjes die met zeepsop in de weer gingen en in een heet bad gaan zitten met zestig kinine pillen. En van de trap springen en achterop de fiets gaan zitten, over hobbelige keitjes rijden. En dat was nog echt begin jaren zestig. Ja, het was vreselijk. Legaliseer de abortus nu! Legaliseer de abortus nu! De Dolle Mina's willen abortus legaliseren en ervoor zorgen dat dit veilig gebeurt. Bij protesten maken ze dit duidelijk door de leus Baas in eigen buik op te schrijven en hun shirt omhoog te trekken. In de jaren zeventig komt de discussie over abortus tot een kookpunt. Tegenstanders vinden bijvoorbeeld Gij zult niet doden. Een kind is een geschenk van God, wat je volgens hen niet zou mogen laten weghalen. De discussies zijn fel en de mensen gaan met spandoeken de straat op. In 1984 is het dan eindelijk zover. De nieuwe Wet afbreking zwangerschap wordt ingevoerd. Voortaan mogen vrouwen kiezen voor abortus. Een overwinning voor Dolle Mina, maar een groot verlies voor de tegenstanders. Sommigen van hen protesteren dan ook bij abortusklinieken. Jij werd dus in de jaren zeventig voortdurend met die tegenstanders geconfronteerd? Ja, weet je, in het begin, ja heb ik ook zelf geprobeerd met ze in gesprek te gaan. Maar je merkt heel snel ja, dat is zinloos, want ze zijn zo overtuigd van hun gelijk. Ze zijn zo overtuigd dat dit kindermoord is. Je kunt daar niet tegen tegenin praten. De Dolle Mina's en alle andere feministen hebben in de loop der tijd veel bereikt op het gebied van vrouwenemancipatie. Hun acties en inzet hebben nog steeds veel invloed op het leven van de vrouw nu. Vrouwenstrijd van de Dolle Mina's heeft ons heel veel opgeleverd. Dat vrouwen werken, hun kind naar de crèche brengen, dat voorbehoedsmiddelen makkelijk verkrijgbaar zijn, dat vrouwen baas in eigen buik zijn, dat abortus een recht is. Ze hebben aangekaart dat er een dubbel seksuele moraal is. Dat is allemaal dankzij de Dolle Mina's in een stroomversnelling gekomen. Toch is de missie van Dolle Mina nog steeds niet klaar. Juridisch gezien is abortus nog steeds geen recht, maar een misdrijf waar uitzonderingen voor worden gemaakt. Eén van de eisen is abortus uit het strafrecht. Ja, niet gelukt. Nee is nog steeds niet gelukt. Dus abortus is nog altijd verboden. Tenzij je als je aan een paar voorwaarden zoals binnen zoveel tijd enzovoort, dan mag het. Ja, dat is dus een aparte wet. Nu, meer dan ooit staan de vrouwenrechten onder druk. Zo is in Amerika in 2022 het landelijk recht op abortus afgeschaft. In sommige staten worden vrouwen die een abortus willen laten doen vervolgd, net als de artsen die hen proberen te helpen. Ook in Nederland is de rolverdeling tussen man en vrouw helaas nog steeds ongelijk. Veel vrouwen ervaren een hogere last in de taakverdeling rondom het huishouden en kinderen. Toch hebben vrouwen in vergelijking met vroeger nu wel meer rechten en vrijheden. Is de emancipatie dus voltooid? Of zou er een nieuwe generatie Dolle Mina's moeten opstaan? Moet je weer de barricade op? Ja, natuurlijk gaan wij allemaal de barricades weer op. En gelukkig zijn er ontzettend veel jonge meisjes en jonge vrouwen die dit ook nu snappen dat dat moet gebeuren, net als in de jaren zeventig. En ja, het lijkt alsof we geheel teruggaan in de tijd wat dat betreft, dus daar moet iets tegen gedaan worden. Ja.

Baas in eigen buik

In de jaren 70 gaan de aanhangers van de feministische actiegroep Dolle Mina de straat op met ludieke acties. Ze strijden voor meer rechten voor vrouwen. Hun bekendste actie is ‘baas in eigen buik’. Hiermee strijden ze voor de legalisering van abortus.

Hoe streden de Dolle Mina’s voor baas in eigen buik?

Feminisme in de jaren 60

Dit zijn de Israëlische premier Rabin en de leider van de Palestijnen, Arafat in 1993. Ze sluiten hier de Oslo akkoorden, maar die vrede waar ze op hoopten kwam er helemaal niet. Hoe kan dat? En waarom zijn Israël en de Palestijnse gebieden eigenlijk met elkaar in conflict? Laten we even terugspoelen. Dit is Israël. Het is een Joodse staat die eigenlijk pas heel kort bestaat. Lange tijd heet dit gebied Palestina. Het is heilige grond, niet alleen voor Joden, maar ook voor moslims en christenen. En dat levert vaak strijd op over het eeuwenoude vraagstuk. Van wie is dit gebied nou eigenlijk? Aan het begin van de twintigste eeuw hebben de islamitische Ottomanen de macht in Palestina. Maar wanneer de Ottomanen in de Eerste Wereldoorlog worden verslagen, wordt Palestina een mandaatgebied van Engeland. De Britten hebben hiermee tijdelijk de macht in handen, maar spreken de belofte uit dat Palestina in de toekomst een land moet worden voor het Joodse volk. En die belofte van Engeland is niet zomaar. De oorsprong van het Joodse volk ligt namelijk in Palestina. Al tienduizenden jaren wordt dit gebied door verschillende volkeren bewoond, dus ook door Joden. Al in de oudheid krijgen zij te maken met overheersende volkeren die hen vervolgen of verdrijven. Hierdoor verspreidden de Joden zich over de hele wereld. Dit noemen we de diaspora. Veel Joden komen in het christelijke Europa terecht, waar ze weer te maken krijgen met antisemitisme. Discriminatie omdat ze Joods zijn. Veel Joden verlangen naar een eigen onafhankelijke Joodse staat. Deze ideologie wordt zionisme genoemd en aan het begin van de twintigste eeuw trekt een groep zionisten naar Palestina om daar te bouwen aan die Joodse staat. Maar niet alleen de oorsprong van de Joden ligt in Palestina, ook een ander volk komt hier vandaan. Palestijnen. Een islamitisch volk en zij wonen in dat gebied als de Zionisten komen. Eén van de mythes waar Israël op gefundeerd is, dat was een leeg land. En wij kwamen daar en... Een land zonder volk? Een land zonder volk. En nu heeft het weer een volk, maar er was al een volk. We gaan naar de jaren veertig van de vorige eeuw. De tweede Wereldoorlog. 6 miljoen Europese Joden worden vermoord tijdens de Holocaust. De mensen die het overleven willen weg uit Europa. Veel van hen vertrekken naar Palestina, het land waar hun oorsprong ligt en dat Engeland immers aan hen had beloofd. In 1947 wijst de Verenigde Naties Palestina officieel aan als gebied voor Joden. Maar omdat er ook Palestijnen wonen, wordt besloten om het land op te splitsen in een Joods en een Palestijns deel. Je moet je voorstellen, dit gaat over een gebied dat kleiner is dan Nederland. De Palestijnen zien met lede ogen aan hoe hun grondgebied wordt teruggebracht tot een fractie van wat het was. En de zionisten zijn ook niet blij. Zij willen juist dat heel Palestina aan de Joden wordt toegewezen. Op 15 mei 1948 verlaten de Britten Palestina en nog diezelfde dag wordt de staat Israël uitgeroepen. David Ben-Gurion, de minister president, arriveert voor de grote zitting waarbij de staat Israël wordt uitgeroepen. In de straten van de stad werd de bevolking, onder andere door aanplakbiljetten van de geboorte van de nieuwe staat in kennis gesteld. De Joden zijn blij en dansen uit vreugde op straat. Eindelijk is er een eigen land voor het Joodse volk. Een geluksgevoel. Ja? Absoluut. En ook een bevrijding. Van nu hebben we een land waar we veilig kunnen zijn. Voor een heleboel Joden is dat een enorme opluchting geweest, want na de oorlog waren er een heleboel Joden... Die wilden eigenlijk niet meer Joods zijn. Sommigen hebben ook hun naam veranderd en zo. Want die waren als de dood dat als er weer zoiets gebeurde, ja dan was je joods, stond je geregistreerd. Dan werd je gelijk meegenomen. Maar nu was het zo: Nee, we hoeven we niet zo bang te zijn, want we kunnen naar ons eigen land, naar Israël. Maar waar het voor de Joden een feestdag is, is het voor de Palestijnen een ramp. Al de volgende dag schieten de islamitische buurlanden te hulp en vallen Israël binnen. Een onafhankelijkheidsoorlog van bijna een jaar volgt. Mede daarom hier heel belangrijk voor ons dat met name Antonis laat vallen als ons door het dollarbiljet probeert haar aanvallers heen. Hoe dit behalve door de bomber waar? Tijdens de onafhankelijkheidsoorlog worden zo'n 700.000 Palestijnen verdreven. Deze gebeurtenis wordt ook wel Al Nakba genoemd. De catastrofe. Veel Palestijnen komen terecht in vluchtelingenkampen in islamitische buurlanden. Hierna volgen nog meer oorlogen en conflicten, waaronder de Zesdaagse Oorlog in 1967. Niet een oorlog om onafhankelijkheid, maar om grondgebied. Israël bezet grote stukken Palestijns land, waardoor het veel groter wordt dan met de Verenigde Naties is afgesproken. De Palestijnen worden als tweederangsburgers behandeld. Hun leefomstandigheden zijn slecht en er is grote werkloosheid. Vanaf eind jaren tachtig komen de Palestijnse burgers massaal in opstand. Intifada in het Arabisch. Ze staken, demonstreren en gooien met stenen. De Palestijnen eisen hun eigen gezag terug. Om een vuist te maken wordt de PLO opgericht. De Palestijnse Bevrijdingsorganisatie. Daarnaast ontstaan er ook terreurorganisaties die Israël met geweld willen terugdringen, zoals Hamas in de Gazastrook. Het is duidelijk dat de situatie onhoudbaar is. De Verenigde Naties veroordeelt de daden van Israël en wil dat er vrede komt. In het diepste geheim werken de Israëlische leider Rabin en de leider van de PLO, Arafat, aan een vredesakkoord. En dit lukt na maanden van geheime onderhandelingen in de Noorse hoofdstad Oslo. Ver weg van Israël, sluiten ze in 1993 de Oslo akkoorden. Hierin wordt afgesproken dat de Palestijnen hun gebieden terugkrijgen en dat er een twee staten verdeling komt. Onder het oog van de Amerikaanse president Clinton bezegelen Rabin en Arafat de akkoorden met een handdruk. De vrede is dichterbij dan ooit. Onder de gematigde burgers is er blijdschap. Maar extremistische Palestijnen en Joden zijn tegen de akkoorden. Zij willen nog steeds hun land niet delen. Twee jaar later wordt Rabin vermoord door een joodse rechts-extremist die fel tegen het vredesakkoord is. Veel mensen zien de hoop op vrede als sneeuw voor de zon verdwijnen. Dacht je op dat moment ook nou komt het niet meer goed? Ja, ja, ik heb het. Ja. Ergens heb ik dat wel gedacht. Ja. Ik dacht dit is dit, dit gaat fout. Het ontnam me de hoop. Het ontnam me de hoop. Ja? Ja. Want dat was eigenlijk het einde van het vredesproces. Dat is het einde. Het is nooit meer echt op gang gekomen. Ja. De Oslo akkoorden leken een goede stap naar een twee staten oplossing waarin de Joden en de Palestijnen vredig naast elkaar konden leven. Maar ze bleken een mislukking. Na Rabin komen er extremistische Joodse leiders aan de macht die zich tegen de akkoorden en een twee staten oplossing keren. Vanaf het begin van de 21e eeuw is de gespannen sfeer in Israël en de Palestijnse gebieden weer helemaal terug. De Joden blijven stukken Palestijns grondgebied, vooral in de Westbank koloniseren. En er zijn over en weer aanslagen. Met die reden bouwt Israël zelfs een metershoge grensmuur om de Palestijnse gebieden heen. Doordat er geen duidelijk antwoord bestaat op de vraag van wie het gebied is, blijft er strijd. Met alle gevolgen van dien. Israël gaat niet meer weg, zeg maar. Dat is er gewoon. Maar tegelijkertijd bestaan al die die Palestijnen, die bestaan ook. Dus die mensen, die zullen het met elkaar moeten gaan rooien, want ze zitten nou eenmaal met elkaar in die ongelooflijke puinhoop. En dat maakt het dus vreselijk ingewikkeld om een soort hapklare oplossing te verzinnen.

Oslo-akkoorden

In 1993 sluiten de Israëlische premier Rabin en de leider van de Palestijnen, Arafat de Oslo-akkoorden. Ze hopen hiermee na jaren van strijd op een tweestatenverdeling waarbij Palestijnen en Israëli’s voortaan vredig in één land kunnen wonen. Maar die vrede, die kwam er helemaal niet. Waarom niet? En waardoor is er strijd in het land?

Wat waren de Oslo-akkoorden?

Er was bijna vrede tussen Israël en Palestina

11 september 2001. Op die dag worden in Amerika meerdere terroristische aanslagen gepleegd, waarbij bijna 3000 doden vallen. Hierna zal de wereld niet meer hetzelfde zijn. Waarom? En wat is eraan voorafgegaan? Laten we even terugspoelen. De aanslagen van 11 september komen voor veel mensen onverwacht. Na een eeuw van oorlogen kan het alleen maar beter worden, denkt men. De 21e eeuw is net begonnen. Het internet komt op. Er zijn geen grote conflicten meer en Amerika en Rusland laten elkaar eindelijk een beetje met rust. Een nieuwe tijd is aangebroken. Mensen wanen zich vrij en veilig. Maar dan is daar die aanval. De beelden gaan de wereld over en de mensen zijn bang. Het is voor velen de eerste grote kennismaking met terrorisme. Het zijn daden die voortkomen uit extremistische opvattingen. In dit geval tegen Amerika en het Westen. Ook al lijken de aanvallen onverwacht, ze komen niet helemaal uit het niets. Ze zijn het gevolg van een reeks gebeurtenissen. Dit is het Midden-Oosten. In deze regio en een aantal omliggende landen is het al decennia lang onrustig. Vooral door de onderlinge geloofs verschillen tussen het overwegend joodse Israël en landen als Egypte, Irak en Syrië. De grootmachten de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten bemoeien zich met regeringen en mengen zich regelmatig in conflicten en oorlogen, zoals bijvoorbeeld in Afghanistan in de jaren tachtig en in Saoedi-Arabië in de jaren negentig. En dit stoot sommige islamitische groepen flink tegen de borst. Ze zijn klaar met het Westen, dat dan wel geen koloniën meer heeft, maar toch macht blijft uitoefenen wereldwijd. Vooral de bemoeienis van Amerika blijkt een voedingsbodem voor extremistische ideeën. Zo ook bij deze man. Osama bin Laden. Hij beschouwt de bemoeienis van Amerika in het Heilige Land, zoals hij de regio van islamitische landen ziet, als een grote belediging. Hij wil een islamitische staat oprichten zonder invloeden of bemoeienis uit het Westen en hij richt daarom de militante groep Al-Qaida op, wat de basis betekent. Al-Qaida roept islamitische strijders wereldwijd op tot een heilige oorlog tegen de VS en zijn bondgenoten. Een jihad. We denken dat het allemaal begint met 9/11 maar Al-Qaida pleegt al vanaf 1992 terroristische aanslagen in en tegen het Westen. Zoals bijvoorbeeld in 1993 met een bomaanslag in het World Trade Center in New York. Juist, diezelfde torens die later zo'n grote rol gaan spelen. Maar ook worden er Amerikaanse ambassades en een marineschip aangevallen. De Amerikaanse veiligheidsdiensten willen Al Qaida en hun leider Bin Laden stoppen. Maar Bin Laden vlucht naar Afghanistan, waar op dat moment de streng islamitische Taliban aan de macht is. Onder de Taliban wordt het land een broeinest voor extremisten. Hier kan Bin Laden zijn missie voortzetten en terroristen opleiden. De grootste aanval tegen Amerika moet namelijk nog komen. In de vroege ochtend van 11 september 2001 boort een vliegtuig zich door één van de iconische Twin Towers, een kantoorgebouw van het World Trade Center in New York. Het brengt een enorme explosie teweeg. Niemand weet wat er aan de hand is. Is het een ongeluk of is het doelbewust? Als twintig minuten later een tweede toestel de andere toren binnenvliegt, is het duidelijk dat dit opzet is. De vliegtuigen blijken gekaapt. Het is een aanval. De wolkenkrabbers met wel 110 verdiepingen worden geëvacueerd. Maar er breekt brand uit en ze storten in. Vrijwel iedereen die op dat moment nog in de torens is, komt om het leven. Maar hier blijft het niet bij. Een derde vliegtuig stort zich op het Pentagon in Washington. Het ministerie van Defensie van Amerika. En een vierde vliegtuig stort neer in een weiland. Het lukt de inzittenden om de kapers te overmeesteren voordat het vliegtuig in het Capitool of het Witte Huis vliegt. Alle inzittenden van het vliegtuig komen om. Deze dag, 9/11 gaat de geschiedenis in als dé dag waarop Amerika wordt aangevallen. En dat niet alleen. De democratische wereld wordt aangevallen. Al-Qaida eist de verantwoordelijkheid voor de aanslagen op. Vliegtuigen boren zich doelbewust in torens van het World trade center. Beide gebouwen na zware explosies ingestort. Ook het Pentagon brand na een aanslag met vliegtuig. De beelden gaan de hele wereld over en de kranten staan er vol mee. Er is angst voor nieuwe aanslagen. Tot 11 september 2001 geloven de Amerikanen er heilig in dat hun land een veilige, onschendbare haven is. Maar doordat het land in het hart wordt getroffen. Is dat geloof in één klap weg. De Amerikaanse president Bush wil wraak op Bin Laden en Al-Qaida en roept daarom de War on Terror uit. De oorlog tegen terreur. Bush dwingt zijn bondgenoten om een kant te kiezen. Als je niet met ons bent, ben je tegen ons, zegt hij. Een aantal landen geven gehoor aan zijn oproep. Ook Nederland. Amper een maand na 9/11 vallen de Verenigde Staten Afghanistan aan. De thuisbasis van Al Qaida. Amerika wil Al Qaida uitschakelen en de Taliban regering omverwerpen om te voorkomen dat Afghanistan opnieuw een vrijplaats voor terroristen wordt. Een paar jaar later vallen de Verenigde Staten ook Irak aan onder het mom van de War on Terror. Een omstreden aanval, want dit land blijkt later helemaal geen banden te hebben met Al-Qaida of terrorisme. En zo raakt Amerika weer verwikkeld in een oorlog heel ver van Amerikaanse bodem. Maar ook de moslims in het Westen voelen de gevolgen. Islamofobie, angst en haat naar moslims komt in veel landen op. Ook in Nederland. Dit is misschien nog wel het minst erg van allemaal. Dit is al behoorlijk voor ons intimiderend en kwetsend. Ik ben... ja wij met zijn allen zijn er echt sprakeloos. Als je het hebt over islamofobie dan is dat niet iets van gister. Het is eigenlijk begonnen zou je kunnen zeggen vanaf 9/11. Toen uiteindelijk presidenten en regeringsleiders zeiden it’s War on Terror. Maar tegelijkertijd werd bedoeld het is een oorlog tegen islam of moslims, zeg maar. Dus mensen die de islamitische achtergrond hebben, maar ook de religie aanhangen. En dat is een gevaarlijke uitspraak. Want wat zie je dan? Vanaf 9/11 zie je dus echt gestaag een stijging zeg maar van moslimhaat in Europa. De War on Terror heeft ervoor gezorgd dat terroristische leiders, waaronder Bin Laden, zijn opgespoord en veroordeeld. En daarmee zijn grootschalige aanslagen in Europa en Amerika voorkomen. En nog steeds worden er aanslagen verijdeld. En ook de veiligheid is sinds 9/11 extreem aangescherpt. Denk maar eens aan al die securitymaatregelen op vliegvelden. Maar het heeft ook een keerzijde. Sindsdien is er grote onrust in het Midden-Oosten. Afghanistan en Irak liggen in puin en velen zijn het gebied ontvlucht. Bij de aanslagen in Amerika zijn 3000 doden gevallen, maar in het Midden-Oosten zijn miljoenen mensen omgekomen. De indirecte doden van 9/11. En dit alles blijkt een voedingsbodem voor juist nog meer haat tegen het Westen. En de vraag die overblijft is hebben 9/11 en de War on Terror de wereld veiliger of onveiliger gemaakt?

Wat gebeurde er op 11 september 2001?

Op 11 september 2001 wordt Amerika opgeschrikt door meerdere terreuraanslagen. De terroristische organisatie Al Qaida eist de verantwoordelijk voor de aanslagen op. Er is angst en woede en President Bush roept de ‘War on Terror’ uit, waarmee hij Afghanistan en later Irak aanvalt. Waar komen de aanslagen vandaan en welke gevolgen heeft het voor de wereld?

Terrorisme in Amerika en de War on Terror

De minister zet een streep door de NTR en daarmee ook door Schooltv.          
Laat Schooltv niet verdwijnen. 

Koolmeesje op vetbol

Schrijf je in de voor de maandelijkse nieuwsbrief voor het laatste Schooltv PO-nieuws

Nieuwsbrief PO

Blijf op de hoogte van het laatste Schooltv-nieuws voor VO.

Nieuwsbrief VO

Contact

Schooltv Help

Veelgestelde vragen

Schooltv maakt educatieve content voor het onderwijs, bestaande uit video's en interactief materiaal. Altijd bij de les!

Over Schooltv

Over Schooltv.nl

Schooltv.nl is een videodatabase, gevuld met educatieve en informatieve videoclips, filmpjes, fragmenten, liedjes, animaties, lesvideo’s afleveringen, TV-programma’s, televisieseries, videoverzamelingen en afspeellijsten.