Klas 4/5/6

Examenvideo's bij economie (havo/vwo) over concept ruilen over de tijd. Eindtermen: ruil, rente, tijd, schuld, sparen, lenen, belasting.

Je geld wordt elk jaar iets minder waard. Dat betekent dat je minder kunt kopen voor hetzelfde geld. Een beetje inflatie is heel normaal. Hoe dat zit, lees je in de story van NPO Kennis.

Story over hoe geld minder waard wordt

Wat is inflatie?

Deze keer brengt Metropolis geld in het laatje. Geld in de vorm van een welverdiend salaris. Want dat heb je nodig als je de huur of je Netflix abonnement moet betalen. In deze online story zoeken de correspondenten van Metropolis uit hoe mensen aan hun salaris komen en wat ze ermee doen.

Scrollverhaal over salaris

Money makes the world go 'round

In de 18e eeuw begint in Europa de Verlichting. Door de ontwikkeling van de wetenschap veranderen onze ideeën over de maatschappij. Weet jij wat de Verlichting precies inhoudt? Test je kennis in de quiz. 

Quiz over denkers en ideeën

Wat weet jij over de Verlichting?

Aardrijkskunde examenquiz

Test of jij goed bent voorbereid op je examen aardrijkskunde! Wat weet je van platentektoniek, de koolstofkringloop en oceanische circulatie? Klik op de afbeelding om te beginnen.

Examenquiz bij aardrijkskunde voor vwo

Wat weet jij over de aarde als natuurlijk systeem?

Klas 1/2/3

Duizenden jaren geleden had je nog geen geld. Maar je kinderen hadden wel wat, namelijk honger. Je kon dan bij de buurboer aankloppen om wat graan te lenen om een brood te bakken. Je gaf je kinderen te eten, en zaaide het graan wat je over had op je akker. Wanneer je dat graan geoogst had, gaf je gewoon de geleende hoeveelheid terug, en als bedankje pikte de buurman nog een extra graantje mee: de rente.
De eerste wetten over leningen werden al gemaakt door de Babylonische koning Hammurabi . Hij stelde ook meteen de maximale rente vast op 33,33333333 %. Poeh! Als je die fikse rente niet meer kon betalen, dan moest je voor de koning aan de slag als slaaf. Maar als je daar geen zin in had kon je gelukkig ook je vrouw of kinderen het werk op laten knappen.
Tegenwoordig wordt de rente bepaald door de Europese Centrale Bank. Als de economie in het slop zit kunnen zij bijvoorbeeld de rente verlagen. Dan lenen de mensen sneller, en geven ze dat geld uit aan allerlei leuke hebbedingetjes. Maar geld lenen kost geld: ook die lening moet uiteindelijk, mét rente weer terugbetaald worden. Want anders komen die leuke hebbedingetjes vanzelf terecht bij de deurwaarder.


Clipphanger

Waarom zijn bananen krom? Hoe werkt je geheugen? Uiteenlopende vragen die Clipphanger met een grappige animatie op een verrassende manier beantwoordt.

Clipphanger header

Clipphanger logo

Clipphanger 

Clipphanger op Youtube

Al voordat er geld was, bestond er rente. Je gaf altijd meer terug dan je hebt geleend. En zo werkt het nog steeds. Oftewel: geld lenen kost geld. 

Hoe is rente ontstaan?

“Silence please. 

Daan Lemmen, 'developer'
Daan Lemmen zit op het Canisius College in Nijmegen. Hij heeft een app ontwikkeld waarmee hij en zijn schoolgenoten hun rooster kunnen bekijken op hun iPhone.
“Eerst kwam ik op school en dan had ik het eerste uur vrij of zo en nu kijk ik van tevoren even op m'n telefoon en dan weet ik of het eerste uur uitvalt bijvoorbeeld. En ik weet natuurlijk nu ook gelijk waar ik moet zijn.”

Teacher: Lukt het allemaal? Can you manage?
Lemmen: Yes.
Teacher: Oké. 

“Mijn app kan je kopen voor 80 cent. Daarvan krijg ik 50 cent. Dit is de app zoals die nu is. Die ziet er zo uit en dan kan je zo het rooster bekijken. Ik heb 'm nu ongeveer zo'n 2, 300 keer verkocht. Iets van 150 euro. En dat zet ik op e bank en dan ga ik daarmee sparen om er later wat leuks van te kopen.”

Lemmen: Ik had een afspraak.
Employee: U had een afspraak? 
Lemmen: Ja.
Employee: Met een collega van mij?
Lemmen: Ja. 
Employee: Waarmee kan ik u dan van dienst zijn, u had een afspraak?
Lemmen: Anne Kruitwagen.
Employee: Oké, komt u maar even mee.

Anne Kruitwagen, adviseur particuliere relaties
Kruitwagen:	Hallo Daan, jij zou graag een spaarrekening willen openen.
Lemmen: Ja.
Kruitwagen:	Oké. 
Kruitwagen:	Zal ik je wat meer vertellen over sparen? 
Lemmen: Ja dat zou ik wel fijn vinden.
Kruitwagen:	 Sparen is eigenlijk het opzij zetten van geld op bijvoorbeeld een spaarrekening bij ons. En als beloning daarvoor krijg je rente. En eigenlijk is het zo, hoe langer en hoe meer je het vastzet of op de spaarrekening houdt, hoe meer rente je krijgt dus hoe hogere beloning. Waarvoor zou je willen sparen?
Lemmen: Ik wil graag sparen voor en nieuwe computer.
Kruitwagen: Een nieuwe computer. Oh, da's hartstikke leuk. Heb je enig idee welk bedrag je nodig hebt? 
Lemmen: Ik denk zo'n 1500 euro.
Kruitwagen:	1500 euro. Oké. Heb je enig idee wanneer je die computer zou willen kopen?
Lemmen: Nou dat weet ik nog niet maar dat hoeft niet heel..
Kruitwagen:	 Niet heel gauw.

Er zijn drie motieven waarom iemand zou willen sparen:
•	Doel: een speciaal doel, zoals de computer van Daan.
•	Rente: een bedrag aan rente.
•	Voorzorg: of iets opzij zetten voor later. 

Kruitwagen: Op het moment dat je bijvoorbeeld een bedrag op een spaardeposito zet, zet je het vast. Dat houdt in dat je er niet aan kan komen. Dat kan voor 1 jaar zijn of dat kan zelfs tot 10 jaar zijn. Ik zal het je laten zien. Hier hebben we 1000 euro. Zetten we 'm 1 jaar vast. Op dit moment is de rente niet echt hoog voor een spaardeposito dus kun je ook zien dat de rente opbrengst ook 18 euro zou zijn. Dat is dus vrij weinig. Als we gaan kijken naar een spaardeposito voor bijvoorbeeld 5 of 10 jaar, zie je dat? Is je totale opbrengst 170 euro. 
Lemmen: En dan mag ik er ook niet aankomen.
Kruitwagen: Dan mag je er ook niet aankomen. Kom je eraan dan moet je een boeterente betalen en mag je het dan pas opnemen.
Lemmen: Oké. 

“Ik programmeer nu soms maar ik denk niet dat ik dat echt zou willen worden, programmeur wil ik gewoon als hobby houden. Ik zou wel graag een eigen bedrijfje starten. Dat heeft niet echt een reden maar lijkt me gewoon leuk om een eigen onderneming aan te gaan. En zelf beslissingen te kunnen maken. Om dat te financieren kan ik altijd lenen bij de bank en ik heb nog wat spaargeld.”

Lemmen: En als ik wil lenen?
Kruitwagen: Een lening houdt in dat je dus geld krijgt van ons.
Lemmen: Ja.
Kruitwagen:	 Wat je terugbetaalt. Nou, de mogelijkheid is om dat in bepaalde termijnen terug te betalen. Dan weet je precies hoe lang en hoeveel rente je betaalt en wanneer je de lening weer afbetaald hebt. Dat noemen wij een persoonlijke lening.
Ook om te lenen kunnen er verschillende redenen zijn waarom iemand geld vraagt. Je wilt een huis kopen, bijvoorbeeld:
•	Aanschaf duurzaam consumptiegoed
•	Tijdelijk geldtekort
•	Calamiteiten
 
Kruitwagen: Hier kun je bijvoorbeeld zien, bij 3 verschillende soorten leningen, bij een bedrag van bijvoorbeeld 10.000 euro hoe lang de looptijd is, het totale prijs van het krediet en wat ongeveer de rente zal zijn. 
Lemmen: Per jaar?
Kruitwagen: Dus op 't moment dat u een persoonlijke lening, betaal je 200 euro per maand tegen 8,7 procent met een duur van 62 maanden.
Lemmen: Hoeveel heb je dan betaald eigenlijk aan de bank?
Kruitwagen: In dit geval met deze rente betaal je aan het einde van de looptijd in totaal 12.400 euro.
Lemmen: Oké.
Kruitwagen:	 Dus dan 2400 euro aan rente.

De verschillende hoogten van de rente percentages zijn van invloed op ons spaar- en leen gedrag. Als je weinig rente krijgt, is sparen natuurlijk niet zo aantrekkelijk. Dan zal er dus bij de banken minder aanbod van geld van de burgers zijn dan wanneer je een hoge rente krijgt. In dat geval zal iedereen graag zijn kapitaal flink willen laten groeien bij de bank. Als je veel rente moet betalen dan zal je niet graag willen lenen van een bank. Als je maar weinig rente hoeft te betalen kun je natuurlijk wat makkelijker en meer geld lenen. De prijs van geld, de rente dus, wordt bepaald door waar vraag en aanbod aan elkaar gelijk zijn.

Banken verdienen hun geld met het verschil tussen de rente die ze geven aan de spaarder
en de rente die zij vragen aan degene die lenen van de bank. De laatste is natuurlijk altijd hoger dan de eerste. Het ontvangen spaargeld lenen banken uit aan gezinnen en bedrijven.
Gezinnen kunnen sparen omdat zij een deel van het geld dat zij verdienen met hun werken niet uitgeven. Een ander deel van hun inkomen geven gezinnen uit aan goederen en diensten. Banken spelen dus een centrale rol in het bij elkaar brengen van vraag naar en aanbod van geld. En zijn daarmee belangrijk voor onze economie.

Sparen en lenen bij een bank

Nederland is een van de rijkste landen ter wereld. Toch zijn er bijna 1,1 miljoen armen. Wat is armoede, wat zijn de oorzaken en wat kan eraan gedaan worden?

Programmaheaders

Economie voor het VMBO

Om te sparen of lenen bij een bank kun je verschillende economische motieven hebben. Je hebt altijd te maken met rente. De hoogte van de rente is afhankelijk van het vraag en aanbod van geld. 

Je hebt altijd te maken met rente

Als jij meer geld uitgeeft dan je binnenkrijgt, dan heb je een tekort. Dat kan ook de overheid overkomen, en dan noemen we het een begrotingstekort. Er komt dan minder geld aan belasting binnen dan er wordt uitgegeven aan belangrijke zaken als 130-kilometer-borden, wegen en wildviaducten.
De overheid moet dan geld gaan lenen. Dat doet ze bij particulieren, bedrijven, organisaties en andere landen. Maar ja… Geld lenen, kost geld. Over het geleende bedrag moet rente worden betaald en de schuld moet binnen een bepaalde tijd worden afgelost.. want zo werkt dat met schulden. En als er jaar in jaar uit een begrotingstekort is, moet de overheid steeds weer geld bijlenen om haar schulden af te lossen en het tekort weer aan te vullen. Zo wordt de staatsschuld steeds hoger, hoger, tot in de honderden miljarden. Dat zijn een hoop nullen. Konden we die nou maar verkopen!
De overheid kan de staatschuld verminderen, door minder uit te geven… bezuinigen dus. Of door te zorgen dat er meer geld binnenkomt door de belasting te verhogen. Als dat goed lukt dan wordt het begrotingstekort omgezet in een begrotingsoverschot. Maar dat woord hoor je in Den Haag niet zo vaak.

De regering heeft geld nodig om te investeren in bijvoorbeeld infrastructuur en onderwijs. Daar zijn belastingen voor uitgevonden. Meestal gaat er meer geld uit dan dat er binnenkomt: een begrotingstekort. 

Wat is een staatsschuld?

Als je een begroting maakt schrijf je op hoeveel geld je binnenkrijgt en hoeveel geld je wilt uitgeven. Ieder jaar op Prinsjesdag presenteert de Regering de Rijksbegroting en de Miljoenennota. In de Rijksbegroting staat wat de geschatte inkomsten en uitgaven zijn. Zo kunnen de inkomsten over een jaar wel 235 miljard Euro zijn, maar de uitgaven bijvoorbeeld 250 miljard. De Regering moet dan gaan bezuinigen of gaan lenen. 
De belangrijkste inkomsten van de Nederlandse Overheid zijn belastingen. Als je geld verdient, betaal je loon- en inkomstenbelasting. Als je iets koopt, bijvoorbeeld een blikje Cola of een spijkerbroek, betaal je belasting in de vorm van BTW. Als je sigaretten, alcohol of benzine koopt, betaal je extra voor de accijns. Dat is ook belasting en die gaat ook naar de Schatkist. En mensen die een motor of een auto hebben betalen motorrijtuigenbelasting. De Overheid verdient ook aan onder andere verkeersboetes en met de verkoop van aardgas aan het buitenland. De Overheid betaalt bijna alles met het belastinggeld.
De belasting die we betalen wordt gecontroleerd door belastinginspecteurs. Ze verwerken zo’n 60 miljoen aangiften per jaar. Je kunt je dan voorstellen, dat er in sommige aangiften fouten staan. Echte vergissingen, echte fouten. Maar soms wordt er bewust verkeerde informatie gegeven. Sommige mensen proberen de belasting te ontduiken. Een belastinginspecteur controleert de aangiftes. Als iemand minder inkomsten opgeeft dan hij heeft binnengekregen, betaalt hij minder belasting dan zou moeten.

De Rijksbegroting

In de Rijksbegroting wordt opgenomen hoeveel geld de overheid binnen krijgt en hoeveel de overheid wil uitgeven. Maar waar verdienen ze precies geld aan? 

Wat staat er in de Rijksbegroting?

Viereneenhalf jaar geleden voltooide Kim Ploum haar opleiding tot piloot bij de Stella Aviation Academy in Maastricht. Ze werkt nu als treindienstleider bij de spoorwegen.
Toen ik afstudeerde begon de crisis dus gingen eigenlijk alle deuren in mijn gezicht dicht. Mensen die 2 maanden eerder waren afgestudeerd hebben wel nog een baan gekregen. Ik ben toen gaan solliciteren. Dat is het enige wat je kan doen, brieven schrijven, e-mails sturen, overal over de hele wereld want ik was niet gebonden aan 1 plek. Het is gewoon niet gelukt. Ik heb  4 jaar lang gesolliciteerd en helaas. Ik denk dat het een combinatie was van het feit dat ik een vrouw ben, mijn leeftijd en de crisis. Ik heb nu een schuld 140.000 euro. Een deel opleiding en een deel om van te leven 2 jaar lang. Ik kwam op een leeftijd dat ik 35 was, vriendinnen van mij hadden een baan, een gezin, een huis. Dat wilde ik ook, maar omdat ik die schuld had zat dat er niet in. Ik woonde bij mijn ouders, ik had een baantje waar ik niet voor gestudeerd had. Toen heb ik de keus gemaakt om ook een leven op te bouwen. Dat betekende het vliegen vaarwel te zeggen, de droom op te zeggen, en een baan te gaan zoeken waarbij je pensioenopbouw hebt, een huis kunt betalen en een gezin kunt beginnen: een leven. Een leven wilde ik. Toen ben ik bij prorail gaan werken. Een investering heb je wel nodig wil je een goed leven opbouwen uiteindelijk. Je moet investeren in je toekomst en dat heb ik gedaan. Toen ik met de opleiding begon toen was de crisis nog niet. Toen was het allemaal goed in de luchtvaart en in de wereld. Ik dacht, ik doe de opleiding 2 jaar lang, ik ga solliciteren en binnen een half jaar zal ik een baan hebben. Uiteindelijk uitgroeien tot een goed salaris waarmee je ook de opleiding kunt afbetalen. Buiten de crisis om was het allemaal geen probleem geweest en had ik het ook snel kunnen afbetalen. Als je die lening weg hebt dan kun je beginnen met een normaal leven en dan kan je al het geld wat je verdient sparen en stoppen in een huis, hypotheek, spaargeld of investeringen. Dan ga je groeien, dat was mijn droom geweest en aan de hand daarvan een gezin opbouwen. Mijn leven nu is in principe prima. Ik werk bij prorail, hele leuk collega's, een afwisselende baan. Ik heb nu sinds kort een appartement wat ik huur dus ik ben weg bij mijn ouders. Ik ben eindelijk weer zelfstandig wat je eigenlijk van een 36-jarige verwacht. Ik heb een leuk sociaal leven en ik principe gaat het allemaal goed zolang ik niet aan het donkere stukje van de schuld denk.

Ruilen over tijd

Lastige economische situaties concreet gemaakt aan de hand van een economisch relevant thema.


Dossier economie

Als je gaat studeren investeer je in je toekomst. Een pilotenopleiding is een grote investering.



Investeren in je toekomst

In 1884 verschijnt van de hand van de Oostenrijkse econoom Eugen von Böhm-Bawerk, het boek ‘Kapital und Kapitalzins,’ Hij beschrijft hierin de theorie van de omwegproductie. Je kunt een vis proberen te vangen met je handen, maar het gaat sneller met een net. Het probleem is dat je geen net hebt en tijd moet investeren om het te maken. In de tussentijd kun je echter geen vis vangen. Je moet tijd investeren en zo huidig inkomen, vis, opgeven om een hoger toekomstig inkomen, meer vis, te verwerven. Böhm introduceert dus het element ‘tijd' in de economie. Er is sprake van 'ruilen over de tijd': huidige productie en consumptie tegenover een grotere productie en consumptie in de toekomst. " Rente is de prijs die we betalen voor het uitstellen van consumptie.

De theorie van de omwegproductie 

In 1884 verschijnt van de hand van de Oostenrijkse econoom Eugen von Böhm-Bawerk, het boek ‘Kapital und Kapitalzins,’ Hij beschrijft hierin de theorie van de omwegproductie. Je moet tijd investeren en zo huidig inkomen, opgeven om een hoger toekomstig inkomen te verwerven. 

Samenwerken en onderhandelen

Deze mooie koekenpan, waar je nu nog 100 euro voor betaalt, kost over een jaar misschien wel 102 euro. Dat heet inflatie. En dat is niet erg, want als het goed is, krijg je dan van je baas ook net iets meer salaris. Je koopkracht blijft gelijk, waardoor je de koekenpan nog steeds kopen kan.
Prijzen gaan omhoog, omdat productiekosten ook stijgen. Een jaarlijkse inflatie van 2 of 3 procent is vrij normaal. Maar het kan ook uit de hand lopen. Na het verliezen van de Eerste Wereldoorlog moet Duitsland de schade van de oorlog betalen aan de winnaars. En dat doen de Duitsers niet zo gründlich, door in 1923 de geldpersen aan te zetten. Zo komt er meer geld in omloop, maar dat geld is niet veel meer waard: de prijzen rijzen de koekenpan uit: hyperinflatie. Voor een brood betaalde je zo’n 200.000 mark en dan moest je het ook nog beleggen. Als je in een restaurant iets te lang deed over je paardenbiefstukje, dan was je alweer het dubbele kwijt. Ja, laat die fooi maar zitten. Hyperinflatie noemen we ook wel galopperende inflatie.

Als de inflatie stijgt kun je minder kopen voor dezelfde hoeveelheid geld. Daar kunnen de Duitsers over meepraten: de inflatie was er na de Eerste Wereldoorlog zo hoog dat de bratwursten duurder werden waar je bij stond.

NPO Kennis maakt explainers en informatieve story's over onderwerpen die jongeren bezighouden, van Netflix tot klimaatverandering.

Npo Kennis header

Logo NPO Kennis

NPO Kennis

Nieuwsuur in de klas

Nieuwsuur is er voor achtergronden bij het nieuws met video's voor de bovenbouw over onderwerpen als IS, de Europese Unie (EU) en de verkiezingen.

Nieuwsuur header

Programmalogo's

Naar de website van Nieuwsuur

Het Zuid-Amerikaanse Venezuela is lange tijd een relatief rijk land. Maar dat verandert na 2012. Het land raakt in crisis, het land verdient minder geld, mensen kunnen minder kopen, toeristen blijven weg en voedsel wordt schaars.

Hyperinflatie in Venezuela

De spaarrente is bijna nul en dat is eigenlijk nog te hoog. Want de banken zelf krijgen bij de Europese Centrale Bank een negatieve rente. Dat betekent dat voor elke 100 euro die ze sparen, ze 40 cent moeten bijleggen. Eigenlijk de enige reden dat jij en ik op onze spaarrekening nog een minieme rente krijgen, is dat de banken het gewoon niet aandurven om ons ook een negatieve rente te rekenen. Als je daar goed over nadenkt, is het ook helemaal niet zo logisch dat de banken je een forse rente zouden betalen op je gewone spaarrekening. Want tegenwoordig kun je via de app in één seconde geld van je spaarrekening naar je betaalrekening overboeken. De bank heeft juist geld nodig waar ze heel lang op kunnen rekenen, bijvoorbeeld om hypotheekleningen te verstrekken.

Maar hoe kun je dan wel geld verdienen met je spaargeld? Dat kan door je geld lang vast te zetten, bijvoorbeeld 10 jaar. Bij de kleinere Nederlandse banken krijg je dan misschien wel een rente van 0,7 procent. Bij verzekeraars misschien zelfs wel een vol procent. Maar let op: als je dan tussentijds toch bij je geld wil, betaal je wel een forse boete. Nog wat meer rente krijg je bij buitenlandse banken, bijvoorbeeld uit een euroland als Estland of Letland. Ben je nou echt avontuurlijk aangelegd, kies dan voor een bank buiten het eurogebied, bijvoorbeeld uit Turkije. Sommige Turkse banken bieden wel 15 procent spaarrente. Maar bij zo'n Turkse banksparen is echt enorm risicovol. In feite speculeer je op de Turkse munt. Als die in waarde daalt, ben je zo een flink deel van je spaargeld kwijt. 
Wat veel mensen al doen is extra aflossen op de hypotheek. Dan bespaar je natuurlijk flink op je rentelast. Het klinkt risicoloos maar ook daar zit een gevaar in. Stel je voor, je wordt werkloos of je auto gaat kapot, dan zit je geld vast in je huis. Kun je je geld nou wat langer missen en misschien ook wel een verliesje lijden? Dan kun je ook gewoon beleggen in aandelen. Even een beleggingsadviesje dan. Hou vooral je risico's beperkt door voor een vast bedrag per maand in een breed gespreid mandje met aandelen te beleggen. En ga vooral niet als een wilde amateur inkopen en verkopen. Ben je nou nog avontuurlijker aangelegd? Doe dan via een crowdfundingplatform mee aan een lening voor een specifiek bedrijf of initiatief. De rendementen kunnen best heel aardig zijn, maar de risico's zijn ook heel groot. 
Dat is dus steeds het toverwoord: risico. Als je meer dan 0% rente wil verdienen, dan zul je risico moeten nemen. Risicoloos geld verdienen bestaat niet meer. Maar voor waaghalzen zijn er nog genoeg opties.

Alternatieven voor sparen

Als je spaart, krijg je rente. Dat is de theorie. Maar in de praktijk is de rente soms bijna 0, of zelfs negatief. Wat kunnen mensen dan doen met hun spaargeld?

Wat als de rente nul is?

Beleggers investeren steeds vaker in duurzame projecten. Waar komt dat geld terecht en levert het ook wat op? 

Lange tijd zien kleine beleggers, maar ook verzekeraars en pensioenfondsen investeringen in groene projecten, zoals recycling, duurzame energie en zuinige apparaten, niet zitten. Maar daar lijkt nu verandering in gekomen. Duurzame bedrijven zijn hot in de wereld van het grote geld. 

Michael Liebreich heeft al meer dan 20 jaar bedrijven die zich bezighouden met duurzame energie. Hij ziet een verband met de corona-crisis.

Nu duurzame energie geen risicovolle investering meer is, stromen miljarden Euro’s van de grote beleggers naar wind- en zonneparken.

En dus richt een deel van de beleggers zich alweer op een volgende stap. Energie duurzaam opwekken is namelijk één ding, maar het opslaan van elektriciteit is misschien nog wel belangrijker. 
Kees Koolen speelt daarop in. Hij heeft honderden miljoenen verdiend met internetbedrijven en investeert dit geld nu in de opslag van energie in batterijen.

Allice Ross heeft een boek over duurzaam beleggen geschreven. Zij ziet ook dat de grote beleggingsmaatschappijen steeds meer oog hebben voor klimaatverandering. 

Het investeren in de opslag van energie uit wind- en zonneparken is interessant, maar de pioniers denken alweer verder. Zo stroomt er de laatste jaren steeds meer geld naar de circulaire economie. 

Zo wordt er belegd in een groeiende groep bedrijven die grondstoffen uit afval proberen te winnen. Eén van die bedrijven is de Clique 

Maar wat zijn de regels voor duurzaam beleggen? En zijn al die bedrijven die zeggen dat ze in groen investeren, wel eerlijk?

Tegenlicht in de klas

Bewerkte afleveringen van het VPRO-programma Tegenlicht, voor de vakken maatschappijleer, aardrijkskunde, economie, biologie, techniek en scheikunde/NLT.

VPRO Tegenlicht

Beleggers investeren steeds vaker in duurzame projecten. Waar komt dat geld terecht en levert het ook wat op? 

Duurzaam investeren

Tegenlicht in de klas 

Als je 18 jaar wordt, ben je volgens de Nederlandse wet financieel volwassen en dus ook zelf verantwoordelijk voor het geld dat je gaat uitgeven en verdienen. Dit gaat meestal goed, maar toch heeft ongeveer de helft van alle jongeren tussen de 18 en 27 jaar schulden of schulden gehad. Soms gaat het om een paar tientjes, maar anderen hebben grotere geldzorgen. Verschillende gemeentes en bedrijven helpen mensen om van deze schulden af te komen.

Hulp aan jongeren met schulden

Bij economie krijg je les over bruto, netto en de winstbalans. Maar hoe je je verzekeringspremie betaalt of welke belastingen je kunt verwachten als je 18 wordt, dat leer je niet. Volgens sommigen is dat wel nodig, om later schulden te voorkomen.

EenVandaag in de klas

EenVandaag in de klas (AVROTROS) geeft meer context bij de actualiteit. Binnenland, buitenland, politiek, economie, veiligheid, gezondheid en cultuur.

Naar de website van EenVandaag

Geldlessen om schulden te voorkomen 

EenVandaag in de klas 

Kasboekje van Nederland in de klas

In een kasboekje kun je je inkomsten en uitgaven bijhouden. In Kasboekje van Nederland onderzoekt Eric Smit hoe de financiële geschiedenis van Nederlanders eruitziet. Hoe is onze omgang met geld veranderd?

Kasboekje van Nederland

Wie een erfenis ontvangt, krijgt te maken met de vraag wat je ermee doet. Maak je het geld op of geef je de erfenis door? Soms is de erfenis een stuk land of een schuld.

Pensioen opbouwen en erfenis nalaten

Ouderen worden na hun 65ste levensjaar niet aan hun lot over gelaten. Voor iedereen in Nederland die 65 wordt is er bij de wet een Volksverzekering geregeld. De Algemene Ouderdoms Wet geeft iedereen recht op een AOW-uitkering. Deze uitkering zorgt ervoor dat ouderen de eerste levensbehoeften kunnen blijven betalen. Het werkt dus als een sociaal vangnet. De basis voor deze verzekeringen kreeg in Nederland vorm na de tweede W.O. Minister President Drees introduceerde toen voor alle ouderen het Rijkspensioen. Deze sociale wetgeving was het begin van onze verzorgingsstaat.

AOW in Nederland

De Schooltv-serie Economie in beeld maakt economische onderwerpen begrijpelijk en concreet en belicht de historische achtergrond. 

Economie in beeld

Als je 65 jaar bent hoef je niet meer te werken, maar hoe kom je dan aan je geld? In Nederland krijgt iedereen vanaf die leeftijd een uitkering voor de eerste levensbehoeftes, maar dat was niet altijd zo. Minister president Drees heeft hier vroeger een belangrijke rol in gespeeld.

Hoe is de Algemene Ouderdoms Wet ontstaan?

Consument en markt

Overheid en bestuur

H/V examenvideo's bij economie over ruilen in de tijd.

Economie examen: ruilen over tijd

Bekijk ook

Extra's

Schooltv biedt meer dan video's! Ontdek onze extra inhoud:

Ontvang jij de nieuwsbrief al? Blijf op de hoogte door je aan te melden en ontvang elke maand een nieuwsbrief naar keuze in je inbox!

De minister zet een streep door de NTR en daarmee ook door Schooltv.          
Laat Schooltv niet verdwijnen. 

rode kerstballen in een boom

Schrijf je in de voor de maandelijkse nieuwsbrief voor het laatste Schooltv PO-nieuws

Nieuwsbrief PO

Blijf op de hoogte van het laatste Schooltv-nieuws voor VO.

Nieuwsbrief VO

Contact

Schooltv Help

Veelgestelde vragen

Schooltv maakt educatieve content voor het onderwijs, bestaande uit video's en interactief materiaal. Altijd bij de les!

Over Schooltv

Over Schooltv.nl

Schooltv.nl is een videodatabase, gevuld met educatieve en informatieve videoclips, filmpjes, fragmenten, liedjes, animaties, lesvideo’s afleveringen, TV-programma’s, televisieseries, videoverzamelingen en afspeellijsten.